Synthesizer Terimleri Sözlüğü

Synthesizer dünyası, müzik teknolojisinin en hızlı gelişen alanlarından biridir. Analog devrelerden dijital ses motorlarına, modüler sistemlerden yazılım synthesizerlarına kadar uzanan bu geniş ekosistem; elektronik, akustik, fizik, dijital sinyal işleme (DSP) ve müzik teorisi gibi birçok farklı disiplinin terminolojisini bir araya getirir. Bu nedenle hem yeni başlayanlar hem de deneyimli kullanıcılar, karşılarına çıkan teknik kavramları doğru anlamakta zaman zaman zorlanabilir.

Bu sözlük, synthesizer ve ses sentezi alanında kullanılan temel ve ileri düzey terimleri tek bir kaynakta toplamak amacıyla hazırlanmıştır. Burada yer alan her madde; terimin İngilizce özgün adı, yaygın kullanılan Türkçe karşılığı ve konuyu anlaşılır biçimde açıklayan kısa bir tanımla sunulmaktadır. Mümkün olduğunca teknik doğruluk korunurken, açıklamaların hem başlangıç seviyesindeki kullanıcılar hem de ileri düzey ses tasarımcıları için anlaşılabilir olmasına özen gösterilmiştir.

Sözlük yalnızca klasik analog synthesizer kavramlarıyla sınırlı değildir. Wavetable, FM, Granular, Additive, Physical Modeling ve Vector Synthesis gibi modern sentez yöntemlerinin yanı sıra; MIDI, dijital ses teknolojileri, modülasyon sistemleri, filtre tasarımları, DSP algoritmaları, örnekleme (sampling), efekt işlemcileri ve modüler synthesizer dünyasında kullanılan yüzlerce teknik kavram da kapsam dâhilindedir. Gerektiğinde güncel yazılım synthesizerlarında (örneğin Arturia Pigments, Serum, Massive X, Phase Plant, Vital, Falcon ve benzeri platformlarda) karşılaşılan modern terminolojiye de yer verilmiştir.

Bu çalışmanın amacı yalnızca terimlerin kısa tanımlarını vermek değildir. Aynı zamanda İngilizce kaynakları okurken karşılaşılan kavramların doğru anlaşılmasını kolaylaştırmak, eğitim sürecini desteklemek ve elektronik müzik üretimiyle ilgilenen herkes için güvenilir bir başvuru kaynağı oluşturmaktır. Birçok teknik kavramın Türkçede tam karşılığı bulunmadığından, bazı maddelerde uluslararası literatürde kabul gören İngilizce isimler korunmuş; buna karşılık açıklamalar Türkçe olarak hazırlanmıştır.

Terimler İngilizce alfabetik sıraya göre düzenlenmiştir. Böylece kullanıcılar hem üretici dokümantasyonlarında hem akademik yayınlarda hem de çevrim içi eğitimlerde karşılaştıkları kavramları hızlıca bulabilirler. Sözlük; ses sentezini öğrenmek isteyen öğrencilerden profesyonel ses tasarımcılarına, müzik prodüktörlerinden elektronik müzik meraklılarına kadar geniş bir kullanıcı kitlesine hitap edecek şekilde hazırlanmıştır.

Elektronik müzik teknolojileri sürekli geliştiği için bu sözlük de yaşayan bir kaynak olarak düşünülmelidir. Yeni sentez yöntemleri, filtre modelleri, modülasyon teknikleri ve yazılım teknolojileri ortaya çıktıkça içerik düzenli olarak güncellenecek ve yeni terimlerle genişletilecektir.

Bu sayfa, synthesizer ve ses sentezi alanında kullanılan teknik terimlerin açıklamalarını içeren kapsamlı bir başvuru kaynağıdır. Eğer synthesizerların çalışma prensiplerini, temel bileşenlerini, sentez yöntemlerini ve kullanım alanlarını henüz öğrenmediyseniz, önce Synthesizer Nedir? rehberimizi okumanızı öneririz. Böylece bu sözlükte yer alan kavramları çok daha kolay anlayabilir ve terimler arasındaki ilişkiyi daha iyi kavrayabilirsiniz.

→ Synthesizer Nedir? Kapsamlı Başlangıç Rehberi

A

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
ADC (Analog-to-Digital Converter)Analogdan Dijitale DönüştürücüAnalog ses sinyalini dijital verilere dönüştüren elektronik bileşendir. Ses kartları, dijital synthesizerlar ve kayıt sistemlerinde mikrofon, enstrüman veya diğer analog kaynaklardan gelen sinyallerin bilgisayar tarafından işlenebilmesini sağlar. ADC’nin bit derinliği ve örnekleme frekansı, elde edilen dijital sesin kalitesini doğrudan etkiler.
Additive SynthesisToplamalı SentezBir sesin çok sayıda sinüs dalgasının (harmonik veya inharmonik bileşenlerin) farklı frekans ve genliklerde üst üste eklenmesiyle oluşturulduğu sentez yöntemidir. Fourier teorisine dayanan bu yaklaşım, karmaşık ve ayrıntılı sesler üretmeye olanak tanır.
AftertouchBasınç Sonrası KontrolMIDI klavyelerde bir tuşa basıldıktan sonra uygulanan ek basıncı algılayan performans kontrolüdür. Filtre kesim frekansı, vibrato, ses seviyesi veya efekt miktarı gibi parametreler gerçek zamanlı olarak değiştirilebilir. Polyphonic Aftertouch ve Channel Aftertouch olmak üzere iki temel türü bulunur.
AlgorithmAlgoritmaÖzellikle FM sentezinde operatörlerin birbirleriyle nasıl bağlantı kuracağını belirleyen yönlendirme şemasıdır. Farklı algoritmalar aynı operatör sayısıyla tamamen farklı tınılar üretilmesini sağlar.
AliasingKatlanma BozulmasıDijital ses sistemlerinde örnekleme frekansının yetersiz kalması nedeniyle oluşan istenmeyen frekans bileşenleridir. Aliasing, özellikle yüksek frekanslı harmoniklere sahip dalga biçimlerinde duyulabilir ve ses kalitesini olumsuz etkiler.
All-pass FilterTüm Geçiren FiltreGenlik değerini değiştirmeden yalnızca faz ilişkilerini etkileyen filtre türüdür. Phaser efektleri, faz hizalama ve çeşitli DSP uygulamalarında yaygın olarak kullanılır.
Alternate TuningAlternatif Akort SistemiStandart 12 eşit aralıklı akort sistemi (12-TET) dışında kullanılan akort düzenlerini ifade eder. Mikrotonal müzik, tarihsel akort sistemleri ve deneysel bestecilikte önemli bir yer tutar.
AmplitudeGenlikBir ses dalgasının büyüklüğünü ifade eden temel fiziksel özelliktir. Dijital ses sistemlerinde genlik, algılanan ses yüksekliğiyle doğrudan ilişkilidir ve envelope ile VCA tarafından kontrol edilir.
Amplifier (VCA)Yükselteç (Gerilim Kontrollü Yükselteç)Synthesizer içerisinde ses sinyalinin seviyesini kontrol eden modüldür. Çoğu synthesizerda VCA, envelope tarafından yönetilerek sesin başlangıç, devam ve bitiş davranışını şekillendirir.
Analog DriftAnalog SapmaAnalog devrelerdeki elektronik bileşen toleransları nedeniyle osilatör frekanslarının zaman içinde çok küçük değişiklikler göstermesidir. Bu doğal kararsızlık, analog synthesizerların karakteristik sıcak ve canlı sesinin önemli nedenlerinden biridir.
Analog SynthesizerAnalog SynthesizerSesi dijital hesaplamalar yerine elektronik devreler aracılığıyla üreten synthesizer türüdür. VCO, VCF ve VCA gibi analog bileşenlerden oluşur ve doğal harmonik yapısı nedeniyle elektronik müzikte hâlâ büyük ilgi görmektedir.
Anti-AliasingKatlanma ÖnlemeDijital sentez sırasında aliasing oluşumunu azaltmak veya engellemek amacıyla kullanılan tekniklerin genel adıdır. Oversampling, bant sınırlamalı osilatörler ve dijital filtreleme bu amaçla kullanılan yaygın yöntemlerdir.
ArpeggiatorArpejatörBasılan akorun notalarını belirli bir sıraya göre otomatik olarak çalan performans aracıdır. Yukarı, aşağı, rastgele veya kullanıcı tanımlı desenlerle çalışabilir ve elektronik müzikte ritmik motifler oluşturmak için sıkça kullanılır.
AttackAtakADSR zarfının ilk aşamasıdır. Bir nota çalındığında sesin sıfır seviyesinden maksimum seviyeye ulaşması için geçen süreyi ifade eder. Kısa attack süreleri vurucu sesler, uzun attack süreleri ise yumuşak girişler oluşturur.
AttenuatorZayıflatıcıBir kontrol sinyalinin veya ses sinyalinin seviyesini azaltan devre ya da modüldür. Özellikle modüler synthesizer sistemlerinde modülasyon miktarını hassas şekilde ayarlamak için kullanılır.
AttenuverterÇift Yönlü ZayıflatıcıBir sinyalin yalnızca seviyesini azaltmakla kalmayıp polaritesini de ters çevirebilen kontrol modülüdür. Pozitif modülasyonu negatif modülasyona dönüştürerek daha esnek ses tasarımı sağlar.
Audio BufferSes ArabelleğiBilgisayar tabanlı ses sistemlerinde verilerin geçici olarak depolandığı bellek alanıdır. Buffer boyutu gecikme (latency) ile işlemci yükü arasında doğrudan bir denge oluşturur.
Audio Rate ModulationSes Frekansında ModülasyonBir parametrenin LFO yerine duyulabilir frekans aralığında çalışan başka bir osilatör tarafından modüle edilmesidir. FM, AM ve çeşitli çapraz modülasyon tekniklerinin temelini oluşturur.
Auto PanOtomatik PanoramaSes sinyalinin stereo alan içerisinde sağ ve sol kanallar arasında otomatik olarak hareket etmesini sağlayan modülasyon efektidir. Genellikle LFO kullanılarak kontrol edilir.
Aux SendYardımcı GönderimBir ses sinyalinin reverb, delay veya chorus gibi efekt işlemcilerine yönlendirilmesini sağlayan sinyal çıkışıdır. Aynı efektin birden fazla kanalda ortak kullanılmasına olanak tanır.
Aux ReturnYardımcı DönüşAux Send aracılığıyla harici veya dahili efekt işlemcisine gönderilen sinyalin miksere geri döndüğü giriş yoludur. Profesyonel miks sistemlerinde paralel efekt kullanımının temel bileşenlerinden biridir.
Amplitude Modulation (AM)Genlik ModülasyonuBir ses sinyalinin genliğinin başka bir sinyal tarafından sürekli olarak değiştirilmesi esasına dayanan modülasyon tekniğidir. Tremolo efektlerinden metalik ve çan benzeri tınılara kadar geniş bir ses yelpazesi oluşturabilir.
Attack CurveAtak EğrisiAttack süresinin doğrusal (linear), üstel (exponential) veya logaritmik gibi hangi matematiksel eğriyi izleyeceğini belirleyen envelope parametresidir. Aynı attack süresi farklı eğrilerle farklı algılanan karakterler oluşturabilir.
Attack TimeAtak SüresiBir envelope’un Attack aşamasının toplam süresini ifade eden parametredir. Genellikle milisaniye veya saniye cinsinden ayarlanır ve sesin başlangıç karakterini belirleyen en önemli kontrollerden biridir.
Audio InterfaceSes ArayüzüMikrofon, enstrüman ve monitör gibi ses ekipmanlarının bilgisayarla haberleşmesini sağlayan donanımdır. Yüksek kaliteli ADC ve DAC devreleri sayesinde kayıt ve çalma işlemlerini düşük gecikmeyle gerçekleştirir.
Audio InputSes GirişiMikrofon, synthesizer veya başka bir ses kaynağından gelen analog ya da dijital sinyalin sisteme giriş yaptığı bağlantı noktasıdır.
Audio OutputSes Çıkışıİşlenmiş ses sinyalinin hoparlör, kulaklık, mikser veya başka bir cihaza gönderildiği bağlantı noktasıdır.
Audio SignalSes SinyaliAnalog veya dijital ortamda ses bilgisini taşıyan elektriksel ya da sayısal veri akışıdır. Synthesizer içerisindeki tüm modüller bu sinyal üzerinde işlem gerçekleştirir.
ASIO (Audio Stream Input/Output)ASIO Ses SürücüsüSteinberg tarafından geliştirilen düşük gecikmeli profesyonel ses sürücüsü standardıdır. Özellikle sanal enstrümanlar ve gerçek zamanlı kayıt uygulamalarında yüksek performans sağlar.

Bu formatı korursak her harf aynı yapıda ilerler ve sonunda hem okunabilir hem de referans niteliğinde, ansiklopedik bir Synthesizer Sözlüğü elde ederiz.

B

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Band-pass Filter (BPF)Bant Geçiren FiltreBelirli bir frekans aralığını geçirirken bu aralığın altındaki ve üstündeki frekansları zayıflatan filtre türüdür. Vokal benzeri karakterler oluşturmak, orta frekansları vurgulamak ve ses tasarımında belirli harmonikleri öne çıkarmak için yaygın olarak kullanılır.
Band Reject Filter (BRF)Bant Durduran FiltreBelirli bir frekans aralığını bastırırken diğer frekansların geçmesine izin veren filtre türüdür. Notch Filter ile benzer çalışma prensibine sahiptir ve istenmeyen rezonansları azaltmak veya özel filtre efektleri oluşturmak için kullanılır.
BankPreset BankasıSynthesizer üzerindeki preset veya patch’lerin gruplar hâlinde saklandığı bellek bölümüdür. Bir bankada genellikle onlarca veya yüzlerce ses bulunabilir ve kullanıcılar bu bankalar arasında kolayca geçiş yapabilir.
Bank SelectBanka SeçimiMIDI standardında farklı preset bankalarına erişmek için kullanılan kontrol mesajıdır. Genellikle Program Change komutuyla birlikte çalışarak çok sayıda sesin düzenli şekilde seçilmesini sağlar.
BeamÇubuk RezonatörFiziksel modelleme (Physical Modeling) sentezinde kullanılan sanal rezonatör modellerinden biridir. Metal çubuk, vibrafon veya benzeri titreşimli yapıların akustik davranışını simüle etmek amacıyla kullanılır.
Bell FilterÇan Eğrili FiltreBelirli bir merkez frekansı artıran veya azaltan parametrik filtre türüdür. Özellikle ekolayzır (EQ) işlemlerinde dar veya geniş bantlarda hassas frekans düzenlemeleri yapmak için tercih edilir.
Bit DepthBit DerinliğiDijital ses sistemlerinde her örneğin kaç bit ile temsil edildiğini ifade eder. Bit derinliği arttıkça dinamik aralık genişler ve kuantalama hataları azalır. Günümüzde en yaygın değerler 16, 24 ve 32 bittir.
BitcrusherBit EziciDijital sesin bit derinliğini ve çoğu zaman örnekleme çözünürlüğünü bilinçli olarak düşürerek lo-fi ve dijital bozulma karakteri oluşturan efekt türüdür. Chiptune, elektronik müzik ve deneysel ses tasarımında sıkça kullanılır.
BLEP (Band-Limited Step)Bant Sınırlı BasamakDijital osilatörlerde aliasing oluşumunu azaltmak amacıyla kullanılan gelişmiş bir sinyal işleme tekniğidir. Özellikle yüksek frekanslarda daha temiz testere dişi ve kare dalga üretimine yardımcı olur.
BLAMP (Band-Limited Ramp)Bant Sınırlı RampaBLEP tekniğinin geliştirilmiş bir türevidir. Dalga biçimindeki eğim değişimlerini daha doğru hesaplayarak aliasing artefaktlarını azaltır ve daha doğal dijital osilatörler oluşturulmasını sağlar.
Bipolar ModulationÇift Kutuplu ModülasyonBir modülasyon kaynağının hedef parametreyi hem pozitif hem de negatif yönde etkileyebilmesini sağlayan modülasyon biçimidir. LFO ve envelope’ların daha esnek kullanılmasına olanak tanır.
Brown NoiseKahverengi GürültüEnerjisi düşük frekanslarda yoğunlaşan gürültü türüdür. White Noise’a göre daha koyu ve yumuşak duyulur. Rüzgâr, uzak gök gürültüsü ve bazı ortam seslerinin modellenmesinde kullanılabilir.
BufferArabellekSes verilerinin işlenmeden önce geçici olarak depolandığı bellek alanıdır. Özellikle dijital synthesizerlar ve DAW yazılımlarında işlem sürekliliğini sağlamak için kritik öneme sahiptir.
Buffer SizeArabellek BoyutuSes arabelleğinin kapasitesini ifade eden parametredir. Küçük buffer değerleri daha düşük gecikme sağlarken işlemci yükünü artırır; büyük buffer değerleri ise daha kararlı çalışma sunmasına rağmen gecikmeyi yükseltir.
BusSes YoluBirden fazla ses sinyalinin ortak bir kanalda toplanarak birlikte işlenmesini sağlayan yönlendirme sistemidir. Mikserlerde ve DAW yazılımlarında grup kanalları oluşturmak için yaygın olarak kullanılır.
Bus BoardGüç Dağıtım KartıEurorack ve diğer modüler synthesizer sistemlerinde modüllere elektrik sağlayan dağıtım kartıdır. Güç kaynağından gelen voltajı tüm modüllere güvenli şekilde iletir.
Bus CompressionGrup KompresyonuAynı bus üzerinde bulunan birden fazla sesin tek bir kompresör tarafından birlikte işlenmesidir. Davul grupları, vokaller veya tam miks üzerinde bütünlük ve tutarlılık sağlamak amacıyla yaygın olarak kullanılır.
Bus RoutingBus YönlendirmesiSes sinyallerinin belirli bus kanallarına gönderilmesini sağlayan yönlendirme işlemidir. Karmaşık miks ve canlı performans sistemlerinde esnek sinyal akışı oluşturulmasına yardımcı olur.
BandwidthBant GenişliğiBir filtrenin etkilediği frekans aralığının genişliğini ifade eder. Parametrik filtrelerde bant genişliği daraldıkça işlem daha hassas, genişledikçe daha doğal bir karakter kazanır.
BreakpointKırılma NoktasıÇok aşamalı envelope (MSEG) veya otomasyon eğrileri üzerinde zaman ve değer değişiminin tanımlandığı kontrol noktasıdır. Her breakpoint, eğrinin davranışını belirleyen bağımsız bir düzenleme noktasıdır.
Brickwall FilterDik Kesimli FiltreÇok yüksek eğime sahip dijital filtre türüdür. Kesim frekansının ötesindeki sinyalleri neredeyse tamamen bastırarak özellikle mastering ve oversampling uygulamalarında kullanılır.
Brickwall LimiterDik SınırlayıcıSes seviyesinin belirlenen maksimum değeri kesin olarak aşmasını engelleyen limiter türüdür. Dijital clipping’i önlemek ve mastering aşamasında güvenli çıkış seviyesi sağlamak için kullanılır.
BypassDevre Dışı BırakmaBir efektin veya işlem modülünün sinyal yolundan geçici olarak çıkarılması işlemidir. Böylece işlenmiş ve işlenmemiş ses kolayca karşılaştırılabilir.

C

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
CarrierTaşıyıcı OsilatörFM sentezinde duyulan temel sesi üreten osilatördür. Modulator tarafından frekansı değiştirilerek karmaşık harmonik yapılar oluşturulur. Carrier sayısı ve bağlantı biçimi, elde edilen tını üzerinde doğrudan etkilidir.
Cascade FilterKademeli FiltreBirden fazla filtre katının seri olarak bağlanmasıyla oluşturulan filtre yapısıdır. Daha dik filtre eğimleri ve daha belirgin frekans kontrolü elde etmek amacıyla kullanılır.
Center FrequencyMerkez FrekansıBand-pass, Bell ve Notch gibi filtrelerde işlemin merkezinde bulunan frekanstır. Filtrenin etki alanı bu frekans etrafında şekillenir.
CentSentBir yarım sesin yüzde birine karşılık gelen perde ölçü birimidir. Bir oktav 1200 cent, bir yarım ses ise 100 cent olarak kabul edilir. İnce akort ayarları ve mikrotonal müzikte yaygın olarak kullanılır.
Channel AftertouchKanal Basınç Sonrası KontrolüKlavyede basılı tutulan tüm tuşlara uygulanan ortalama basıncı tek bir MIDI mesajı olarak ileten aftertouch türüdür. Polyphonic Aftertouch’a göre daha az veri üretir ve daha yaygın desteklenir.
ChorusKoro EfektiOrijinal sesin çok kısa gecikmeli ve hafif perde farklılığına sahip kopyalarını oluşturarak daha geniş, dolgun ve hareketli bir stereo görüntü sağlayan efekt türüdür.
Circuit ModelingDevre ModellemeAnalog devrelerin elektronik davranışını matematiksel modeller kullanarak dijital ortamda taklit eden sentez yaklaşımıdır. Modern sanal analog synthesizerların önemli bir bölümünde bu yöntem kullanılır.
ClippingKırpılmaSes sinyalinin sistemin izin verdiği maksimum seviyeyi aşması sonucu dalga biçiminin kesilmesiyle oluşan bozulmadır. Analog ve dijital sistemlerde farklı karakterlerde distortion oluşturabilir.
ClockSaat SinyaliSequencer, arpeggiator, LFO ve tempo tabanlı efektlerin aynı zaman referansında çalışmasını sağlayan senkronizasyon sinyalidir. Dahili veya harici MIDI Clock ile kontrol edilebilir.
CloudBulut YapısıGranüler sentezde aynı anda çalınan çok sayıda grain’in oluşturduğu yoğun ses kümesini ifade eder. Grain yoğunluğu arttıkça daha zengin ve atmosferik dokular elde edilir.
Comb FilterTarak FiltresiDüzenli aralıklarla oluşan frekans çukurları ve tepeleri sayesinde tarak görünümünde bir frekans tepkisi oluşturan filtre türüdür. Flanger efektleri, fiziksel modelleme ve metalik rezonanslar oluşturmak için kullanılır.
CompressorKompresörSes sinyalinin dinamik aralığını kontrol ederek yüksek seviyeleri azaltan dinamik işlemcidir. Synthesizer seslerinin miks içerisinde daha dengeli duyulmasını sağlar.
Control Voltage (CV)Kontrol Gerilimi (CV)Analog ve modüler synthesizerlarda parametreleri kontrol etmek için kullanılan elektriksel kontrol sinyalidir. Osilatör frekansı, filtre kesim frekansı ve envelope gibi birçok modül CV ile yönetilebilir.
Convolution ReverbKonvolüsyon ReverbGerçek mekânların akustik tepkilerini (Impulse Response) kullanarak doğal yankı oluşturan reverb yöntemidir. Stüdyo, konser salonu veya özel ortamların gerçekçi şekilde modellenmesini sağlar.
Cross ModulationÇapraz Modülasyonİki osilatörün birbirlerini karşılıklı olarak modüle ettiği sentez tekniğidir. Klasik FM sentezine göre daha agresif ve öngörülmesi zor harmonikler oluşturabilir.
CrossfadeÇapraz Geçişİki ses kaynağı veya dalga biçimi arasında kademeli geçiş yapılmasını sağlayan kontrol tekniğidir. Wavetable sentezi, katmanlı ses tasarımı ve örnek geçişlerinde sıkça kullanılır.
Cutoff FrequencyKesim FrekansıBir filtrenin sinyali azaltmaya başladığı frekans noktasıdır. Synthesizerlarda en sık kullanılan kontrol parametrelerinden biridir ve sesin parlaklığını doğrudan belirler.
CV/GateCV/Gate BağlantısıAnalog ve modüler synthesizerlar arasında perde bilgisi (CV) ile nota tetikleme bilgisini (Gate) ayrı sinyaller olarak taşıyan bağlantı standardıdır. MIDI öncesi birçok sistemde temel kontrol yöntemi olarak kullanılmıştır.
CycleÇevrimBir dalga biçiminin tam bir periyodunu ifade eder. Osilatör frekansı arttıkça bir saniyede gerçekleşen çevrim sayısı da artar.
Cycle ModeÇevrim ModuEnvelope veya Function Generator’ın tek sefer çalışmak yerine sürekli tekrar etmesini sağlayan çalışma modudur. Bu özellik sayesinde envelope, LFO benzeri davranış sergileyebilir.

D

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
DAC (Digital-to-Analog Converter)Dijitalden Analoğa DönüştürücüDijital ses verilerini analog elektrik sinyaline dönüştüren elektronik bileşendir. Dijital synthesizerlar, ses kartları ve dijital efekt işlemcileri, ürettikleri sesi hoparlör veya kulaklıkta duyulabilir hâle getirmek için DAC kullanır. DAC’nin kalitesi, çıkış sesinin doğruluğunu ve dinamik aralığını doğrudan etkiler.
DAHDSR EnvelopeDAHDSR ZarfıDelay, Attack, Hold, Decay, Sustain ve Release aşamalarından oluşan gelişmiş envelope türüdür. ADSR’ye göre daha ayrıntılı kontrol sunarak karmaşık ses davranışları oluşturulmasına olanak tanır.
DampingSönümlemeBir titreşimin veya rezonansın zaman içerisinde enerjisini kaybederek azalmasını ifade eder. Özellikle fiziksel modelleme sentezinde tel, membran veya metal yüzeylerin doğal davranışını simüle etmek için önemli bir parametredir.
Data WheelVeri TekerleğiSynthesizer üzerindeki parametreleri, preset’leri veya menü seçeneklerini hızlı biçimde değiştirmeyi sağlayan döner kontrol elemanıdır. Birçok donanımsal synthesizerda ana düzenleme aracı olarak kullanılır.
DC OffsetDoğru Akım KaymasıBir ses sinyalinin sıfır volt ekseninden yukarı veya aşağı kayması durumudur. DC Offset, özellikle dijital kayıt ve işleme sırasında istenmeyen bozulmalara neden olabileceğinden genellikle filtrelenerek giderilir.
DCA (Digitally Controlled Amplifier)Dijital Kontrollü YükselteçSes seviyesini dijital kontrol sinyalleriyle yöneten yükselteç devresidir. Bazı hibrit synthesizerlarda VCA yerine veya onunla birlikte kullanılabilir.
DecaySönüm SüresiADSR envelope’un ikinci aşamasıdır. Attack aşamasından sonra ses seviyesinin Sustain seviyesine düşmesi için geçen süreyi belirler. Decay süresi, sesin vurucu veya yumuşak algılanmasında önemli rol oynar.
Decay CurveSönüm EğrisiDecay aşamasının doğrusal, üstel veya logaritmik gibi hangi matematiksel eğriyi izleyeceğini belirleyen parametredir. Aynı süre içerisinde farklı algılanan dinamik geçişler oluşturabilir.
DelayGecikme EfektiSes sinyalini belirli bir süre geciktirerek tekrar çalan efekt türüdür. Tekrar sayısı, geri besleme miktarı ve gecikme süresi değiştirilerek yankıdan ritmik tekrar efektlerine kadar birçok farklı sonuç elde edilebilir.
Delay TimeGecikme SüresiDelay efektinde ilk tekrarın ne kadar süre sonra duyulacağını belirleyen parametredir. Milisaniye veya tempo senkronizasyonu ile ayarlanabilir.
DetuneAkort SapmasıBir osilatörün frekansını referans perdeye göre çok küçük miktarda yükseltme veya düşürme işlemidir. Birden fazla osilatör hafifçe detune edildiğinde daha geniş ve dolgun bir ses karakteri oluşur.
DiffusionYayılımÖzellikle reverb algoritmalarında yankı yansımalarının yoğunluğunu ve dağılımını belirleyen parametredir. Yüksek diffusion değerleri daha yumuşak ve yoğun ortam hissi oluşturur.
Digital Signal Processing (DSP)Dijital Sinyal İşlemeSes sinyallerinin matematiksel algoritmalar kullanılarak işlenmesini sağlayan bilim ve mühendislik alanıdır. Modern synthesizerların büyük bölümü filtreleme, efektler ve sentez işlemlerini DSP algoritmalarıyla gerçekleştirir.
Digital SynthesizerDijital SynthesizerSes üretimini dijital işlemciler ve yazılımsal algoritmalar kullanarak gerçekleştiren synthesizer türüdür. Wavetable, FM, granüler ve örnek tabanlı sentez gibi birçok yöntemi destekleyebilir.
Diode Ladder FilterDiyot Merdiven FiltresiDiyot tabanlı filtre katmanlarından oluşan analog filtre tasarımıdır. Kendine özgü sıcak ve agresif karakteri nedeniyle özellikle vintage synthesizerlarda tercih edilmiştir.
DistortionDistorsiyonSes sinyalinin bilinçli olarak doyurulması veya kırpılması sonucu oluşan harmonik bozulma efektidir. Analog veya dijital yöntemlerle uygulanabilir ve elektronik müzikte güçlü karakterler oluşturmak için sıkça kullanılır.
DriveSürme SeviyesiBir filtre, efekt veya yükseltecin giriş seviyesini artırarak daha fazla harmonik doygunluk elde edilmesini sağlayan parametredir. Hafif drive sıcaklık katarken yüksek değerler distorsiyon oluşturabilir.
DroneSürekli SesUzun süre kesintisiz devam eden nota veya ses dokusudur. Ambient müzik, deneysel elektronik müzik ve film müziklerinde atmosfer oluşturmak amacıyla yaygın olarak kullanılır.
Dry Signalİşlenmemiş SinyalHerhangi bir efekt uygulanmamış orijinal ses sinyalidir. Reverb, delay veya chorus gibi efektlerde Dry/Wet dengesi üzerinden kontrol edilir.
Dry/Wet MixKuru/Islak KarışımıEfekt uygulanmamış (Dry) ve efekt uygulanmış (Wet) sinyaller arasındaki dengeyi belirleyen parametredir. Çoğu efekt işlemcisinde temel kontrol seçeneklerinden biridir.
Dual OscillatorÇift OsilatörAynı ses üretim motorunda iki bağımsız osilatörün birlikte çalıştığı yapılandırmadır. Katmanlı sesler, detune efektleri ve daha zengin harmonik içerik oluşturmak için kullanılır.
Dynamic RangeDinamik AralıkBir ses sisteminin üretebildiği en düşük ve en yüksek ses seviyesi arasındaki farktır. Bit derinliği ve donanım kalitesi, dinamik aralığı doğrudan etkileyen temel faktörlerdir.

E

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Early Reflectionsİlk YansımalarReverb efektinde, doğrudan sesten hemen sonra duyulan ilk yankılardır. Bir ortamın büyüklüğü ve yüzey özellikleri hakkında önemli ipuçları verir ve mekân algısının oluşmasında kritik rol oynar.
Effect ChainEfekt ZinciriBir ses sinyalinin sırasıyla geçtiği efektlerin oluşturduğu işlem dizisidir. Efektlerin sıralaması, elde edilen ses karakterini önemli ölçüde değiştirebilir.
Effects ProcessorEfekt İşlemcisiReverb, delay, chorus, distortion ve benzeri efektleri gerçek zamanlı olarak uygulayan donanım veya yazılım bileşenidir. Modern synthesizerların büyük bölümü dahili efekt işlemcileri içerir.
EG (Envelope Generator)Envelope ÜreteciEnvelope oluşturan ve bu envelope’u VCA, VCF veya diğer modülleri kontrol etmek için kullanan devre ya da yazılım modülüdür. Analog ve dijital synthesizerların temel bileşenlerinden biridir.
EnvelopeZarfBir sesin veya herhangi bir parametrenin zaman içerisindeki değişimini tanımlayan kontrol eğrisidir. En yaygın envelope yapısı ADSR olsa da DAHDSR, MSEG ve çok aşamalı envelope sistemleri de yaygın olarak kullanılır.
Envelope AmountZarf MiktarıBir envelope’un hedef parametreyi ne kadar etkileyeceğini belirleyen kontrol değeridir. Özellikle filtre envelope’larında cutoff frekansının hareket miktarını ayarlamak için kullanılır.
Envelope CurveZarf EğrisiEnvelope’un her aşamasının doğrusal, üstel veya logaritmik gibi hangi matematiksel davranışı izleyeceğini belirleyen parametredir. Aynı sürelerde farklı dinamik hisler oluşturabilir.
Envelope DepthZarf DerinliğiEnvelope’un modüle ettiği parametre üzerindeki etkinliğinin şiddetini ifade eder. Yüksek değerlerde daha belirgin, düşük değerlerde ise daha ince modülasyonlar elde edilir.
Envelope FollowerZarf TakipçisiGelen ses sinyalinin genlik değişimini analiz ederek bunu kontrol sinyaline dönüştüren modüldür. Harici seslerle filtre, pitch veya efekt parametrelerini kontrol etmek için kullanılabilir.
Envelope LoopZarf DöngüsüEnvelope’un belirli aşamalarını sürekli tekrar etmesini sağlayan çalışma modudur. Bu özellik sayesinde envelope, LFO benzeri ritmik modülasyonlar oluşturabilir.
Equal TemperamentEşit Aralıklı Akort SistemiBir oktavın on iki eşit yarım sese bölündüğü akort sistemidir. Günümüzde Batı müziğinde kullanılan standart akort düzenidir ve çoğu synthesizer varsayılan olarak bu sistemi kullanır.
Equalizer (EQ)Ekolayzır (EQ)Belirli frekans aralıklarını artırmak veya azaltmak amacıyla kullanılan ses işleme aracıdır. Synthesizer seslerini miks içerisinde daha dengeli ve anlaşılır hâle getirmek için yaygın olarak kullanılır.
Event ListOlay ListesiMIDI sequencer’larda kaydedilen nota, kontrol değişimi, pitch bend ve diğer MIDI mesajlarının kronolojik olarak görüntülendiği düzenleme ekranıdır. Hassas MIDI düzenlemeleri için kullanılır.
ExciterUyarıcıFiziksel modelleme sentezinde titreşimi başlatan sanal kaynak olarak görev yapan bileşendir. Tel, plaka veya boru gibi rezonans sistemlerini harekete geçirerek ses oluşumunu başlatır. Ayrıca mastering işlemlerinde harmonik zenginlik ekleyen efekt türü için de aynı terim kullanılır.
Exponential CurveÜstel EğriEnvelope ve LFO gibi modülasyon kaynaklarının doğrusal olmayan matematiksel bir eğri izlemesini sağlayan fonksiyon türüdür. Analog synthesizerların doğal davranışını taklit etmek amacıyla sıkça tercih edilir.
Exponential FMÜstel Frekans ModülasyonuModülasyon sinyalinin perde değişimini üstel frekans ölçeğine göre etkilediği FM yöntemidir. Analog VCO’larda doğal davranış gösterirken büyük modülasyon miktarlarında perde kararlılığı azalabilir.
Exponential ResponseÜstel TepkiBir kontrolün giriş değerine doğrusal yerine üstel şekilde tepki vermesidir. Ses seviyesi ve envelope davranışlarında insan kulağının algısına daha uygun sonuçlar verir.
Expression Pedalİfade PedalıMIDI veya analog kontrol sinyali aracılığıyla ses seviyesi, filtre, efekt miktarı veya başka parametreleri ayakla gerçek zamanlı kontrol etmeyi sağlayan pedaldır. Canlı performanslarda yaygın olarak kullanılır.
External Audio InputHarici Ses GirişiHarici ses kaynaklarının synthesizer içerisine alınarak filtreler, envelope’lar veya efektler üzerinden işlenmesini sağlayan giriş bağlantısıdır.
External ClockHarici Saat SinyaliSequencer, arpeggiator veya tempo tabanlı modüllerin başka bir cihazdan gelen clock sinyaliyle senkronize çalışmasını sağlayan zaman referansıdır. MIDI Clock veya analog clock sinyali üzerinden iletilebilir.
External ModulationHarici ModülasyonBir synthesizerın başka bir cihazdan gelen CV, MIDI veya dijital kontrol sinyalleriyle modüle edilmesini ifade eder. Modüler sistemlerde ve hibrit kurulumlarda yaygın olarak kullanılır.

F

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Fade InKademeli GirişBir sesin sessizlikten başlayarak belirli bir süre içerisinde hedef seviyeye ulaşmasını sağlayan ses geçiş tekniğidir. Ses düzenleme yazılımlarında ve bazı envelope sistemlerinde bulunur.
Fade OutKademeli ÇıkışBir sesin seviyesini zaman içerisinde yavaşça azaltarak tamamen sessiz hâle getiren geçiş tekniğidir. Parça sonlarında veya otomasyon işlemlerinde sıkça kullanılır.
FeedbackGeri BeslemeBir sinyalin çıkışının tekrar girişe yönlendirilmesiyle oluşan devre yapısıdır. Delay, reverb, filtre ve FM sentezinde geri besleme miktarı arttıkça daha yoğun harmonikler ve rezonanslar oluşabilir.
Feedback OperatorGeri Beslemeli OperatörFM sentezinde kendi çıkışını tekrar kendi girişine yönlendiren operatördür. Karmaşık harmonikler ve daha agresif tınılar üretmek için kullanılır.
FilterFiltreSes sinyalinin belirli frekanslarını geçiren veya zayıflatan temel ses işleme modülüdür. Synthesizer mimarisinin en önemli bileşenlerinden biridir ve ses karakterinin şekillendirilmesinde büyük rol oynar.
Filter BlendFiltre Karışımıİki veya daha fazla filtrenin çıkışlarının belirli oranlarda birleştirilmesini sağlayan kontrol parametresidir. Farklı filtre karakterlerinin aynı anda kullanılmasına olanak tanır.
Filter DriveFiltre Sürme SeviyesiFiltrenin giriş seviyesini artırarak harmonik doygunluk ve analog benzeri distorsiyon oluşturan parametredir. Özellikle analog modellemeli filtrelerde sıcak ve güçlü tonlar elde etmek için kullanılır.
Filter EnvelopeFiltre ZarfıFiltrenin Cutoff Frequency parametresini envelope ile kontrol eden modülasyon sistemidir. Synthesizerlarda vurucu baslar, pluck sesleri ve klasik analog filtre hareketleri oluşturmanın temel yöntemlerinden biridir.
Filter FMFiltre Frekans ModülasyonuFiltre kesim frekansının ses frekansında çalışan başka bir osilatör tarafından modüle edilmesidir. Metalik, agresif ve deneysel sesler üretmek için kullanılır.
Filter Key TrackingFiltre Nota TakibiFiltrenin kesim frekansının çalınan notaya göre otomatik olarak değişmesini sağlayan özelliktir. Böylece klavyenin farklı bölgelerinde daha dengeli bir ton elde edilir.
Filter RoutingFiltre YönlendirmesiBirden fazla filtrenin seri, paralel veya karma yapıda nasıl bağlanacağını belirleyen sinyal akışıdır. Modern synthesizerlarda farklı filtre mimarileri oluşturmayı mümkün kılar.
Filter SlopeFiltre EğimiFiltrenin kesim frekansından sonra sinyali ne kadar hızlı zayıflatacağını ifade eder. Genellikle oktav başına 6 dB, 12 dB, 18 dB veya 24 dB olarak belirtilir.
Finite Impulse Response (FIR)Sonlu Darbe Yanıtlı FiltreÇıkışı yalnızca mevcut ve geçmiş giriş örneklerine bağlı olan dijital filtre türüdür. Kararlı yapısı ve doğrusal faz özellikleri nedeniyle DSP uygulamalarında yaygın olarak kullanılır.
FlangerFlanger EfektiÇok kısa gecikmeli sinyallerin birbirine karıştırılmasıyla oluşan, sürekli hareket eden süpürme etkisi sağlayan modülasyon efektidir. Jet uçağı benzeri karakteristik sesler oluşturabilir.
Foldback DistortionKatlanmalı DistorsiyonSinyalin belirli bir seviyeyi aşması durumunda dalga biçiminin kendi üzerine katlanmasıyla oluşan distorsiyon türüdür. Sert, dijital ve deneysel harmonikler üretir.
FormantFormantBir sesin karakteristik rezonans bölgelerini ifade eden akustik özelliktir. İnsan sesi modellemeleri, vokal filtreleri ve formant sentezinde temel kavramlardan biridir.
Formant FilterFormant Filtresiİnsan ses yolunun rezonanslarını taklit eden özel filtre türüdür. Vokal benzeri tınılar oluşturmak amacıyla kullanılır.
Fourier TransformFourier DönüşümüBir ses sinyalini frekans bileşenlerine ayıran matematiksel yöntemdir. Spektral analiz, additive sentez ve dijital ses işleme algoritmalarının temelini oluşturur.
FrameKare (Wavetable Kareleri)Wavetable sentezinde bir dalga tablosu içerisindeki tek bir dalga biçimini ifade eder. Wavetable Position parametresi değiştirilerek farklı frameler arasında geçiş yapılabilir.
Free Running OscillatorSerbest Çalışan OsilatörHer nota tetiklendiğinde fazı sıfırlanmayan, sürekli çalışmaya devam eden osilatördür. Analog synthesizerların doğal davranışını taklit ederek daha organik sesler oluşturur.
FrequencyFrekansBir dalganın bir saniye içerisinde tamamladığı titreşim sayısını ifade eder ve Hertz (Hz) cinsinden ölçülür. Frekans arttıkça algılanan perde de yükselir.
Frequency Modulation (FM)Frekans Modülasyonu (FM)Bir osilatörün frekansının başka bir osilatör tarafından modüle edilmesiyle yeni harmonikler oluşturan sentez yöntemidir. Metalik, çan benzeri ve karmaşık tınılar üretme konusunda oldukça etkilidir.
Fundamental FrequencyTemel FrekansBir sesin algılanan perdesini belirleyen en düşük frekans bileşenidir. Harmonik serinin başlangıç noktasıdır ve tüm üst harmonikler bu frekansın katları olarak oluşur.

G

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
GainKazançBir ses sinyalinin seviyesini artıran veya azaltan temel kontrol parametresidir. Gain ayarı, ses zincirinin her aşamasında sinyal seviyesini etkiler ve doğru gain staging için büyük önem taşır.
Gain StagingKazanç YapılandırmasıSes zinciri boyunca sinyal seviyelerinin optimum aralıkta tutulmasını sağlayan yöntemdir. Doğru gain staging, istenmeyen clipping’i önler ve maksimum dinamik aralık elde edilmesine yardımcı olur.
GateKapı SinyaliAnalog ve modüler synthesizerlarda bir notanın başladığını ve sona erdiğini bildiren kontrol sinyalidir. Envelope Generator’ları tetiklemek için kullanılır ve CV/Gate sisteminin temel bileşenlerinden biridir.
Gate TimeKapı SüresiSequencer veya MIDI verilerinde bir notanın ne kadar süre basılı tutulacağını belirleyen parametredir. Kısa gate süreleri daha kesik notalar oluştururken, uzun süreler legato benzeri performanslar sağlayabilir.
Gaussian EnvelopeGauss ZarfıGauss dağılımına benzer yumuşak bir eğri kullanan envelope türüdür. Özellikle granüler sentezde doğal geçişli grain’ler oluşturmak amacıyla tercih edilir.
GlideKaydırmalı Geçiş (Portamento)Bir notadan diğerine ani geçiş yapmak yerine perdeyi kesintisiz olarak kaydıran performans özelliğidir. Solo synthesizer seslerinde ve bas partilerinde yaygın olarak kullanılır.
GlissandoGlissandoBir başlangıç notasından hedef notaya kadar ara perdelerin art arda duyulduğu sürekli perde geçişidir. Glide ile benzer görünse de, glissando belirli nota basamaklarını takip edebilir.
Global SettingsGenel AyarlarSynthesizer’ın tamamını etkileyen sistem ayarlarını ifade eder. MIDI kanalı, örnekleme hızı, akort sistemi ve genel performans seçenekleri bu bölümde bulunabilir.
GrainTanecik (Grain)Granüler sentezde kullanılan çok kısa süreli ses parçasıdır. Genellikle birkaç milisaniye uzunluğundadır ve binlercesi bir araya gelerek yeni ses dokuları oluşturur.
Grain DensityTanecik YoğunluğuBirim zamanda üretilen grain sayısını belirleyen granüler sentez parametresidir. Yoğunluk arttıkça ses daha dolgun ve sürekli bir karakter kazanır.
Grain EnvelopeTanecik ZarfıHer bir grain’in başlangıç, gelişim ve bitiş davranışını belirleyen envelope yapısıdır. Grain geçişlerinin yumuşak veya keskin olmasını sağlar.
Grain PositionTanecik KonumuGranüler sentezde grain’in örnek dosyasının hangi noktasından alınacağını belirleyen parametredir. Hareket ettirildiğinde örnek içerisinde sürekli tarama yapılabilir.
Grain SizeTanecik BoyutuHer bir grain’in süresini belirleyen temel parametredir. Kısa grain’ler daha dokusal sesler oluştururken uzun grain’ler kaynak sese daha yakın sonuçlar verir.
Granular EngineGranüler MotorGranüler sentez işlemlerini gerçekleştiren ses üretim motorudur. Grain oluşturma, dağıtma ve gerçek zamanlı işleme süreçlerini yönetir.
Granular SynthesisGranüler SentezSesi çok küçük taneciklere ayırarak bu parçaları yeniden düzenleyen dijital sentez yöntemidir. Atmosferik pad’ler, deneysel dokular ve sürekli evrilen sesler üretmek için yaygın olarak kullanılır.
Graphic EqualizerGrafik EkolayzırSabit frekans bantlarının ayrı ayrı kontrol edildiği ekolayzır türüdür. Parametrik EQ kadar esnek olmasa da hızlı frekans düzenlemeleri için tercih edilir.
GridIzgara (Grid)Sequencer ve DAW yazılımlarında nota, otomasyon veya olayların hizalandığı zaman tabanlı referans sistemidir. Quantize işlemleri bu yapı üzerinden gerçekleştirilir.
GrooveGrooveNotaların yalnızca matematiksel zamanlamasına değil, ritmik hissine de etki eden zamanlama karakteridir. Swing ve groove şablonları sayesinde mekanik diziler daha doğal duyulabilir.
GroupGrupBirden fazla sesin veya kanalın birlikte kontrol edilmesini sağlayan mantıksal topluluktur. Grup kanalları, ortak efektler ve toplu seviye kontrolü için kullanılır.
GUI (Graphical User Interface)Grafiksel Kullanıcı ArayüzüSynthesizer yazılımlarının kullanıcıyla etkileşime geçtiği görsel kontrol panelidir. Sanal düğmeler, kaydırıcılar, ekranlar ve grafikler bu arayüzün temel bileşenlerini oluşturur.

H

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Half PedalingYarım Pedal KullanımıSustain pedalının tamamen açık veya kapalı yerine ara konumlarda kullanılmasını sağlayan performans tekniğidir. Dijital piyanolar ve bazı gelişmiş synthesizerlar bu özelliği destekleyerek daha doğal sustain davranışı sunar.
Hall ReverbSalon Reverb’üBüyük konser salonlarının akustik özelliklerini modelleyen reverb algoritmasıdır. Uzun yankı süreleri ve geniş mekân hissi sayesinde pad, piyano ve atmosferik seslerde sıkça tercih edilir.
Hammer ActionÇekiç Mekanizmalı TuşeAkustik piyano hissini taklit etmek amacıyla ağırlıklı tuş mekanizmasına sahip klavyeleri ifade eder. Synthesizerlardan çok stage piano ve workstation modellerinde görülse de performans açısından önemli bir özelliktir.
Hard ClipSert KırpmaSes sinyalinin belirlenen seviyeyi aşan kısmının doğrudan kesilmesiyle oluşan distorsiyon türüdür. Soft Clip’e göre daha agresif harmonikler üretir ve dijital distorsiyon karakteri oluşturur.
Hard SyncSert SenkronizasyonBir osilatörün dalga çevriminin başka bir osilatör tarafından zorla yeniden başlatılması prensibine dayanan sentez tekniğidir. Cutoff benzeri hareketler olmadan parlak ve karakteristik analog lead sesleri üretmek için kullanılır.
HarmonicHarmonikTemel frekansın tam katlarında oluşan frekans bileşenleridir. Bir sesin tınısını belirleyen en önemli unsurlardan biridir ve tüm sentez yöntemlerinin temelini oluşturur.
Harmonic ContentHarmonik İçerikBir sesi oluşturan harmoniklerin dağılımını ve yoğunluğunu ifade eder. Harmonik içerik değiştikçe aynı nota farklı karakterlerde duyulabilir.
Harmonic OscillatorHarmonik OsilatörHarmonik bileşenleri doğrudan üretebilen veya düzenleyebilen özel osilatör türüdür. Özellikle additive ve spektral sentez sistemlerinde kullanılır.
Harmonic SeriesHarmonik SeriBir temel frekansın tam sayı katlarından oluşan doğal frekans dizisidir. Akustik enstrümanların ve synthesizer seslerinin harmonik yapısını açıklayan temel kavramlardan biridir.
Harmonic StretchHarmonik GenişletmeHarmoniklerin doğal konumlarından uzaklaştırılması veya aralıklarının değiştirilmesi işlemidir. Özellikle additive ve spektral sentezde farklı tınılar üretmek amacıyla kullanılır.
HarmonicsÜst HarmoniklerTemel frekansın üzerinde yer alan ve sesin karakterini oluşturan frekans bileşenlerinin genel adıdır. Harmoniklerin yoğunluğu ve dağılımı, sesin parlak veya koyu duyulmasını belirler.
Haas EffectHaas EtkisiAynı sesin iki kanalda birkaç milisaniye farkla duyurulması sonucu oluşan stereo genişlik algısıdır. Stereo genişletme tekniklerinde ve bazı delay efektlerinde kullanılır.
HeadroomDinamik BoşlukBir ses sisteminin clipping oluşmadan önce kullanabileceği ek sinyal kapasitesini ifade eder. Yeterli headroom bırakılması, temiz miks ve mastering için büyük önem taşır.
High-pass Filter (HPF)Yüksek Geçiren FiltreBelirlenen kesim frekansının altındaki frekansları azaltırken daha yüksek frekansların geçmesine izin veren filtre türüdür. Bas frekanslarını temizlemek ve miks içinde yer açmak amacıyla yaygın olarak kullanılır.
HoldBekletmeEnvelope veya sequencer içerisinde belirli bir değerin sabit tutulduğu aşamadır. DAHDSR envelope yapısında Attack ile Decay arasında yer alır.
Hold FunctionBekletme FonksiyonuBasılan notaların tuş bırakıldıktan sonra da çalmaya devam etmesini sağlayan performans özelliğidir. Arpeggiator ve sequencer ile birlikte sıkça kullanılır.
Host SynchronizationAna Uygulama SenkronizasyonuBir yazılım synthesizerının tempo, ölçü ve taşıma bilgilerini DAW’dan otomatik olarak almasını sağlayan senkronizasyon sistemidir. Böylece LFO, delay ve arpeggiator gibi zaman tabanlı modüller proje temposuna uyum sağlar.
Hybrid SynthesizerHibrit SynthesizerAnalog ve dijital ses üretim teknolojilerini aynı cihaz içerisinde birleştiren synthesizer türüdür. Analog filtrelerle dijital osilatörlerin birlikte kullanılması en yaygın hibrit mimarilerden biridir.
Hybrid SynthesisHibrit SentezBirden fazla sentez yönteminin aynı ses üretim motorunda birlikte kullanılmasıdır. Örneğin wavetable, sample tabanlı ve analog modelleme teknikleri tek bir patch içerisinde birleştirilebilir.
HyperSawHyperSaw Dalga BiçimiAynı anda çok sayıda testere dişi dalgasının hafif detune edilerek üst üste çalınmasıyla oluşturulan osilatör yapısıdır. Özellikle trance ve EDM müziklerinde geniş lead ve pad sesleri üretmek için kullanılır.

I

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
IIR (Infinite Impulse Response)Sonsuz Darbe Yanıtlı FiltreÇıkışı hem mevcut giriş sinyaline hem de önceki çıkış değerlerine bağlı olan dijital filtre türüdür. Düşük işlemci yükü ve analog filtreleri başarılı şekilde modelleyebilmesi nedeniyle dijital synthesizerlarda yaygın olarak kullanılır.
ImpulseDarbeÇok kısa süreli ve yüksek enerjili sinyaldir. Ses işleme, filtre analizi ve fiziksel modelleme sentezinde sistemlerin tepkisini ölçmek veya uyarmak amacıyla kullanılır.
Impulse Response (IR)Darbe YanıtıBir ortamın, hoparlörün veya efekt cihazının çok kısa bir darbeye verdiği akustik tepkiyi ifade eder. Konvolüsyon reverb algoritmaları bu verileri kullanarak gerçek mekânların akustik özelliklerini yeniden oluşturur.
Input GainGiriş KazancıBir ses sinyalinin işleme zincirine girmeden önceki seviyesini belirleyen kontrol parametresidir. Doğru ayarlanması, clipping’i önlemek ve optimum sinyal-gürültü oranı elde etmek açısından önemlidir.
Insert EffectInsert EfektiBir ses sinyalinin tamamının efekt işlemcisinden geçirildiği efekt bağlantı yöntemidir. Kompresör, distorsiyon ve EQ gibi efektler genellikle insert olarak kullanılır.
InterpolationAra Değer HesaplamaDijital ses işlemede iki örnek arasındaki eksik değerlerin matematiksel olarak hesaplanması işlemidir. Wavetable sentezi, örnekleme oranı dönüşümü ve pitch shifting gibi uygulamalarda ses kalitesini artırmak için kullanılır.
Interpolation ModeAra Değer Hesaplama ModuBir synthesizerın veya sampler’ın örnekler arasında hangi matematiksel yöntemle geçiş yapacağını belirleyen algoritmadır. Linear, Cubic ve Sinc gibi farklı yöntemler farklı kalite ve işlemci kullanımı sunar.
IntervalAralıkİki nota arasındaki perde uzaklığını ifade eden müzik teorisi kavramıdır. Synthesizerlarda osilatör katmanları oluştururken, unison ayarlarında ve armonik yapı tasarımında önemli rol oynar.
Invert PhaseFazı Ters ÇevirmeBir ses sinyalinin fazını 180 derece döndürme işlemidir. Faz iptalleri, stereo düzenlemeler ve ses tasarımında yaratıcı sonuçlar elde etmek amacıyla kullanılabilir.
InverterTersleyiciBir kontrol sinyalinin polaritesini ters çeviren modüldür. Modüler synthesizer sistemlerinde pozitif modülasyonları negatif yönde uygulamak için kullanılır.
InharmonicİnharmonikTemel frekansın tam sayı katı olmayan frekans bileşenlerini ifade eder. Çan, metal yüzey ve deneysel seslerin karakteristik yapısını oluşturan önemli bir özelliktir.
Initialization Patch (Init Patch)Başlangıç PresetiTüm parametreleri varsayılan değerlere döndürülmüş temel ses ayarıdır. Ses tasarımına sıfırdan başlamak isteyen kullanıcılar için referans noktası olarak kullanılır.
Internal ClockDahili Saat SinyaliSynthesizerın tempo ve zaman tabanlı işlemlerini kendi içinde ürettiği clock sinyalidir. Harici MIDI Clock kullanılmadığında sistem bu referansa göre çalışır.
Internal ModulationDahili ModülasyonBir synthesizer içerisindeki LFO, Envelope veya diğer modülasyon kaynaklarının yine aynı cihazın parametrelerini kontrol etmesini ifade eder. Harici kontrol sinyallerine ihtiyaç duyulmadan gerçekleşir.
Internal MemoryDahili BellekPreset, sistem ayarları ve kullanıcı verilerinin cihaz içerisinde saklandığı bellek alanıdır. Bellek kapasitesi, kaydedilebilecek patch sayısını doğrudan etkiler.
InterfaceArayüzKullanıcının synthesizer ile etkileşim kurmasını sağlayan fiziksel veya yazılımsal kontrol ortamıdır. Düğmeler, potanslar, ekranlar ve grafiksel kullanıcı arayüzleri bu kapsamda değerlendirilir.
Intermodulation Distortion (IMD)İntermodülasyon Distorsiyonuİki veya daha fazla frekansın doğrusal olmayan sistemlerde etkileşime girmesi sonucu oluşan yeni frekans bileşenleridir. Bazı durumlarda istenmeyen bozulmalara, bazı ses tasarımı uygulamalarında ise yaratıcı harmoniklere yol açabilir.
Invert EnvelopeTers ZarfBir envelope’un etkisini pozitif yerine negatif yönde uygulayan modülasyon yöntemidir. Örneğin filtreyi açmak yerine kapatacak şekilde çalıştırılabilir.
IsolationİzolasyonBir ses sinyalinin diğer sinyallerden veya elektronik parazitlerden korunmasını ifade eder. Özellikle profesyonel stüdyo ekipmanlarında temiz sinyal akışı için önemlidir.
Isomorphic Keyboardİzomorfik KlavyeAynı aralıkların klavyenin her bölgesinde aynı parmak dizilimiyle çalınmasına olanak tanıyan alternatif klavye düzenidir. Mikrotonal müzik ve deneysel performanslarda tercih edilebilir.

J

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Jack (Audio Jack)Ses JakıSes ve kontrol sinyallerinin taşınmasını sağlayan fiziksel bağlantı konnektörüdür. Synthesizerlarda en yaygın olarak 6,35 mm (1/4″), 3,5 mm (1/8″) ve 3,5 mm TS/TRS jaklar kullanılır. Özellikle Eurorack sistemlerinde 3,5 mm TS bağlantıları standarttır.
JitterZamanlama SapmasıDijital ses sistemlerinde örnekleme saatinin ideal zamanlamasından çok küçük miktarlarda sapmasıdır. Aşırı jitter, ses kalitesini olumsuz etkileyebilir ve stereo görüntü ile yüksek frekans ayrıntılarında bozulmalara neden olabilir.
Joystick ControllerJoystick DenetleyicisiAynı anda iki veya daha fazla parametrenin kontrol edilmesini sağlayan çok eksenli performans kontrolcüsüdür. Pitch Bend, Modulation, filtre veya efekt parametreleri joystick hareketleriyle gerçek zamanlı olarak yönetilebilir.
Jump ModeSıçrama ModuFiziksel kontrol düğmesi çevrildiğinde parametrenin doğrudan düğmenin mevcut konumuna atladığı kontrol yöntemidir. Pickup (Catch) moduna göre daha hızlı çalışır ancak ani değer değişimlerine neden olabilir.
Just IntonationDoğal Akort SistemiFrekans oranlarının doğal harmonik seriye göre belirlendiği akort sistemidir. Eşit aralıklı akorttan (Equal Temperament) farklı olarak daha saf aralıklar üretir ve mikrotonal müzik ile tarihsel icralarda tercih edilir.
Just ScaleDoğal DiziJust Intonation sistemine göre oluşturulmuş nota dizisidir. Synthesizerlarda alternatif akort tabloları (Scala vb.) kullanılarak uygulanabilir.
Juno ChorusJuno Chorus EfektiRoland Juno serisi synthesizerlarla özdeşleşen analog chorus devresinin karakterini taklit eden efekt türüdür. Hafif gürültü içermesine rağmen geniş, sıcak ve zengin stereo görüntüsü nedeniyle modern yazılım synthesizerlarında da sıkça modellenmektedir.
Juno FilterJuno FiltresiRoland Juno ailesinde kullanılan analog düşük geçiren filtrenin karakterini temel alan filtre modelidir. Yumuşak rezonansı ve sıcak ton yapısıyla sanal analog synthesizerlarda yaygın olarak emüle edilir.
Jupiter FilterJupiter FiltresiRoland Jupiter serisinin filtre karakterini modelleyen filtre türüdür. Juno filtrelerine göre daha parlak, daha güçlü rezonans tepkisi sunmasıyla bilinir ve birçok modern synth’te seçenek olarak bulunur.
JunctionBağlantı NoktasıModüler synthesizer sistemlerinde birden fazla sinyal yolunun birleştiği veya ayrıldığı fiziksel ya da mantıksal bağlantı noktasıdır. Karmaşık patch’lerde sinyal yönlendirmesini organize etmek için kullanılır.

K

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
KeyboardKlavyeSynthesizerın notaları çalmak için kullanılan tuş takımını ifade eder. Klavyeler 25, 37, 49, 61, 73, 76 veya 88 tuşlu olabilir ve synth-action, semi-weighted veya hammer-action gibi farklı mekanik yapılara sahip olabilir.
Keyboard ScalingKlavye ÖlçeklendirmesiBir parametrenin çalınan notaya göre otomatik olarak değişmesini sağlayan modülasyon yöntemidir. En yaygın kullanım alanı filtre kesim frekansının klavyenin üst notalarında daha açık, alt notalarında ise daha kapalı çalışmasını sağlamaktır.
Keyboard SplitKlavye BölmeKlavyenin farklı bölgelerinin farklı seslere veya MIDI kanallarına atanmasını sağlayan performans özelliğidir. Örneğin sol elde bas sesi, sağ elde piyano veya synthesizer sesi çalınabilir.
KeybedKlavye MekanizmasıTuşların mekanik yapısını ve çalma hissini oluşturan fiziksel sistemdir. Yay mekanizması, ağırlık sistemi ve sensör yapısı çalım deneyimini doğrudan etkiler.
Key ClickTuş Tıklama SesiÖzellikle tonewheel organların mekanik yapısından kaynaklanan kısa süreli başlangıç sesidir. Modern synthesizerlarda vintage org karakterini taklit etmek amacıyla modellenebilir.
Key FollowNota TakibiFiltre, envelope süresi veya başka bir parametrenin çalınan notaya bağlı olarak otomatik değişmesini sağlayan modülasyon özelliğidir. Keyboard Tracking veya Key Tracking adıyla da bilinir.
Key MappingTuş EşlemesiBelirli örneklerin veya seslerin klavyedeki belirli nota aralıklarına atanması işlemidir. Sampler ve ROM tabanlı synthesizerlarda temel yapı taşlarından biridir.
Key RangeNota AralığıBir sesin veya katmanın hangi nota aralıklarında çalınacağını belirleyen ayardır. Layer ve Split performanslarında yaygın olarak kullanılır.
Key SyncNota SenkronizasyonuHer yeni nota çalındığında osilatörün veya LFO’nun fazının yeniden başlatılmasını sağlayan özelliktir. Böylece her nota aynı başlangıç karakterine sahip olur.
Key TrackingNota TakibiFiltre kesim frekansı, envelope miktarı veya başka bir parametrenin çalınan notaya göre ölçeklenmesini sağlayan modülasyon yöntemidir. Özellikle analog synthesizer mimarisinin temel kontrol özelliklerinden biridir.
Key VelocityTuş Vuruş HızıTuşa basılma hızını ifade eden MIDI performans bilgisidir. Velocity; ses seviyesi, filtre açılması, envelope miktarı veya efekt parametreleri gibi birçok özelliği gerçek zamanlı kontrol edebilir.
Key ZoneTuş BölgesiKlavyenin belirli bir sese veya katmana ayrılmış bölümüdür. Workstation ve performans odaklı synthesizerlarda çoklu ses yapılandırmaları oluşturmak için kullanılır.
KnobKontrol Düğmesi (Potans)Synthesizer üzerindeki parametreleri manuel olarak değiştirmeyi sağlayan döner kontrol elemanıdır. Cutoff, Resonance, Attack ve LFO Rate gibi parametreler çoğunlukla knob ile ayarlanır.
Knob ModeKontrol Düğmesi ModuFiziksel düğmelerin yazılımsal parametrelerle nasıl etkileşime gireceğini belirleyen çalışma biçimidir. Jump, Pickup (Catch) ve Relative gibi farklı modlar bulunabilir.
KneeDiz NoktasıKompresör ve limiterlerde sıkıştırmanın ne kadar yumuşak veya sert başlayacağını belirleyen parametredir. Soft Knee daha doğal geçişler sağlarken Hard Knee daha belirgin dinamik kontrol oluşturur.
Korg MS FilterKorg MS FiltresiKorg MS-20 synthesizerının karakteristik filtre devresini modelleyen filtre türüdür. Güçlü rezonansı ve agresif ton yapısıyla elektronik müzikte ikonik bir yere sahiptir.
K-rate (Control Rate)Kontrol HızıModülasyon kaynaklarının ses örnekleme hızından daha düşük bir hızda güncellendiği işlem oranıdır. LFO ve envelope gibi kontrol sinyallerinde işlem yükünü azaltmak amacıyla kullanılır.

L

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
LatencyGecikmeBir ses sinyalinin oluşturulması veya işlenmesi ile duyulması arasında geçen süredir. Özellikle yazılım synthesizerları ve ses kartlarında buffer boyutu gecikmeyi doğrudan etkiler.
LayerKatmanİki veya daha fazla sesin aynı anda çalınarak tek bir patch oluşturulmasını sağlayan yapıdır. Katmanlama sayesinde daha zengin, geniş ve karmaşık tınılar elde edilir.
LayeringKatmanlamaBirden fazla osilatörün, sample’ın veya preset’in üst üste kullanılması tekniğidir. Modern synthesizerlarda pad, lead ve sinematik ses tasarımlarında yaygın olarak uygulanır.
LegatoLegatoYeni nota çalındığında envelope’un yeniden tetiklenmemesini veya notalar arasında yumuşak geçiş yapılmasını sağlayan performans modudur. Glide (Portamento) ile birlikte sıkça kullanılır.
LimiterSınırlayıcı (Limiter)Ses seviyesinin belirlenen maksimum değeri aşmasını engelleyen dinamik işlemcidir. Clipping’i önlemek ve çıkış seviyesini güvenli sınırlar içerisinde tutmak amacıyla kullanılır.
Linear FMDoğrusal Frekans ModülasyonuModülasyon sinyalinin frekansı doğrusal olarak değiştirdiği FM yöntemidir. Dijital synthesizerlarda perde kararlılığını koruduğu için Exponential FM’e göre daha kontrollü sonuçlar verir.
Linear Phase EQDoğrusal Faz EkolayzırıFrekansları işlerken faz ilişkilerini koruyan dijital ekolayzır türüdür. Özellikle mastering işlemlerinde faz bozulmasını en aza indirmek amacıyla tercih edilir.
Linear ResponseDoğrusal TepkiBir kontrolün giriş değerine orantılı olarak değiştiği matematiksel davranıştır. Envelope ve modülasyon sistemlerinde öngörülebilir hareketler sağlar.
LFO (Low Frequency Oscillator)Düşük Frekanslı Osilatör (LFO)Duyulabilir ses üretmek yerine filtre, pitch, ses seviyesi veya efekt parametrelerini modüle eden düşük frekanslı osilatördür. Synthesizerlarda en yaygın modülasyon kaynaklarından biridir.
LFO AmountLFO MiktarıLFO’nun hedef parametreyi ne kadar etkileyeceğini belirleyen kontrol değeridir. Düşük değerlerde hafif, yüksek değerlerde ise belirgin modülasyon elde edilir.
LFO DepthLFO DerinliğiLFO modülasyonunun genliğini ifade eden parametredir. Birçok synthesizerda LFO Amount ile aynı anlamda kullanılır.
LFO RateLFO HızıLFO’nun saniyedeki çevrim sayısını veya tempo ile senkronize çalışma hızını belirleyen parametredir. Vibrato, tremolo ve ritmik filtre hareketlerinin karakterini doğrudan etkiler.
LFO RetriggerLFO Yeniden TetiklemeHer yeni nota çalındığında LFO çevriminin başlangıç noktasına dönmesini sağlayan özelliktir. Böylece her nota aynı modülasyon fazıyla başlar.
Limiter CeilingLimiter Tavan SeviyesiLimiter’ın çıkışta izin vereceği maksimum ses seviyesini belirleyen parametredir. Mastering işlemlerinde dijital clipping’i önlemek için dikkatle ayarlanır.
LoopDöngüBir ses örneğinin, envelope’un, LFO’nun veya sequencer deseninin sürekli tekrar edilmesini sağlayan çalışma biçimidir. Elektronik müzik prodüksiyonunun temel yapı taşlarından biridir.
Loop PointDöngü NoktasıBir sample’ın tekrar etmeye başlayacağı başlangıç ve bitiş konumlarını belirleyen referans noktalarıdır. Doğru ayarlanmış loop noktaları kesintisiz sustain elde edilmesini sağlar.
Low-pass Filter (LPF)Alçak Geçiren FiltreKesim frekansının üzerindeki frekansları azaltırken altındaki frekansların geçmesine izin veren filtre türüdür. Analog synthesizerların en karakteristik filtre tipidir ve sesin parlaklığını kontrol etmek için kullanılır.
Low Shelf FilterAlçak Raf FiltresiBelirli bir frekansın altındaki tüm frekansları birlikte artıran veya azaltan filtre türüdür. Bas frekanslarını düzenlemek amacıyla ekolayzırlarda yaygın olarak kullanılır.
LoudnessAlgılanan Ses Yüksekliğiİnsan kulağının algıladığı ses yüksekliğini ifade eder. Fiziksel ses seviyesiyle aynı kavram değildir ve frekans dağılımına bağlı olarak değişebilir.
Loudness CompensationSes Yüksekliği DengelemeDüşük dinleme seviyelerinde insan kulağının bas ve tiz frekanslara olan hassasiyetini telafi etmek amacıyla uygulanan ses işleme yöntemidir.
Lookup Table (LUT)Arama TablosuKarmaşık matematiksel hesaplamaları hızlandırmak amacıyla önceden hesaplanmış değerlerin saklandığı veri tablosudur. Dijital osilatörler ve DSP algoritmalarında işlem yükünü azaltmak için kullanılır.
Loop CrossfadeDöngü Çapraz GeçişiBir sample’ın döngü başlangıcı ve bitişi arasında yumuşak geçiş oluşturarak duyulabilir kesintileri ortadan kaldıran örnekleme tekniğidir. Özellikle uzun sustain seslerinde doğal sonuçlar sağlar.

M

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
MacroMakro KontrolBirden fazla parametrenin tek bir düğme, sürgü veya kontrol üzerinden aynı anda yönetilmesini sağlayan kontrol sistemidir. Modern synthesizerlarda karmaşık ses değişimlerini tek hareketle gerçekleştirmek için yaygın olarak kullanılır.
Master ClockAna Saat SinyaliBir synthesizer veya müzik sistemindeki tüm tempo tabanlı modüllerin referans aldığı zaman sinyalidir. Sequencer, arpeggiator, LFO ve efektler bu sinyale göre senkronize çalışır.
Master OutputAna ÇıkışSynthesizer içerisindeki tüm seslerin toplandığı ve cihazdan dışarı gönderildiği ana ses çıkışıdır. Genellikle sol (Left) ve sağ (Right) stereo çıkışlardan oluşur.
Master TuneGenel AkortSynthesizerın tamamının referans perde frekansını değiştiren ayardır. Varsayılan olarak A4 = 440 Hz kullanılır ancak farklı akort sistemleri için bu değer değiştirilebilir.
Matrix ModulationModülasyon MatrisiModülasyon kaynakları ile hedef parametreler arasındaki bağlantıları kullanıcı tarafından tanımlamaya olanak veren yönlendirme sistemidir. Modern synthesizerların en güçlü ses tasarım araçlarından biridir.
MIDI (Musical Instrument Digital Interface)MIDI (Müzik Aletleri Dijital Arayüzü)Elektronik müzik cihazlarının nota, kontrol ve senkronizasyon bilgilerini birbirine iletmesini sağlayan iletişim standardıdır. MIDI ses taşımaz; yalnızca performans ve kontrol verilerini aktarır.
MIDI CC (Control Change)MIDI Kontrol DeğişimiMIDI standardında düğme, pedal ve potans gibi kontrol elemanlarının hareketlerini ileten mesaj türüdür. Filtre, ses seviyesi, panorama ve yüzlerce farklı parametre bu mesajlarla kontrol edilebilir.
MIDI ChannelMIDI KanalıMIDI cihazlarının birbirinden bağımsız haberleşebilmesini sağlayan mantıksal iletişim kanalıdır. MIDI standardı toplam 16 bağımsız kanal destekler.
MIDI ClockMIDI Saat SinyaliTempo bilgisini MIDI üzerinden ileten senkronizasyon sistemidir. Sequencer, delay, LFO ve arpeggiator gibi zaman tabanlı modüllerin farklı cihazlarda aynı tempoda çalışmasını sağlar.
MIDI LearnMIDI ÖğrenmeBir yazılım veya donanım parametresinin fiziksel MIDI kontrolcülerine hızlı şekilde atanmasını sağlayan özelliktir. Kullanıcı, düğmeye dokunup ilgili kontrolü hareket ettirerek eşleştirme yapabilir.
MIDI MappingMIDI EşlemesiMIDI mesajlarının belirli parametrelere atanması işlemidir. Özellikle canlı performanslarda kontrol yüzeylerinin kişiselleştirilmesini sağlar.
MIDI ThruMIDI Aktarma ÇıkışıGelen MIDI verisinin işlenmeden başka bir cihaza iletilmesini sağlayan bağlantıdır. Birden fazla synthesizerın zincirleme bağlanmasına olanak tanır.
MixerMikserBirden fazla ses sinyalinin seviyesini, panoramasını ve yönlendirmesini kontrol ederek tek bir çıkışta birleştiren modüldür. Synthesizer içerisinde osilatörleri karıştırmak için dahili mixer’lar da bulunabilir.
MixKarışımBirden fazla ses kaynağının belirli oranlarda bir araya getirilmesi işlemidir. Ayrıca efektlerde Dry/Wet oranını ifade etmek için de kullanılır.
Mod MatrixModülasyon MatrisiMatrix Modulation sisteminin yaygın kullanılan kısa adıdır. Modülasyon kaynakları, hedefler ve modülasyon miktarları tek bir tabloda yönetilir.
Mod WheelModülasyon TekerleğiKlavyelerde genellikle Pitch Bend’in yanında bulunan ve gerçek zamanlı modülasyon kontrolü sağlayan tekerlektir. Varsayılan olarak vibrato kontrolü için kullanılsa da istenen herhangi bir parametreye atanabilir.
ModeÇalışma ModuBir synthesizerın veya modülün çalışma biçimini belirleyen ayardır. Polyphonic, Monophonic, Legato veya Unison gibi farklı modlar buna örnek verilebilir.
Modular SynthesizerModüler SynthesizerOsilatör, filtre, envelope ve diğer modüllerin kullanıcı tarafından kablolarla birbirine bağlandığı açık mimarili synthesizer sistemidir. Ses akışı tamamen kullanıcı tarafından oluşturulur.
ModulationModülasyonBir ses parametresinin başka bir sinyal tarafından zaman içerisinde değiştirilmesi işlemidir. Pitch, filtre, ses seviyesi, efekt miktarı ve yüzlerce farklı parametre modüle edilebilir.
Modulation AmountModülasyon MiktarıBir modülasyon kaynağının hedef parametreyi ne kadar etkileyeceğini belirleyen kontrol değeridir. Pozitif veya negatif yönde uygulanabilir.
Modulation DestinationModülasyon HedefiModülasyonun uygulanacağı parametreyi ifade eder. Cutoff, Resonance, Pitch veya Effect Mix gibi birçok farklı hedef seçilebilir.
Modulation SourceModülasyon KaynağıModülasyonu üreten kontrol sinyalidir. LFO, Envelope, Velocity, Aftertouch veya Mod Wheel en yaygın modülasyon kaynaklarıdır.
MonophonicMonofonikAynı anda yalnızca tek nota çalabilen synthesizer çalışma modudur. Bas, lead ve solo seslerde yaygın olarak tercih edilir.
Mono ModeMono ModuSynthesizerın monofonik çalışma biçimini etkinleştiren ayardır. Legato ve Portamento özellikleriyle birlikte sıkça kullanılır.
MorphingMorfingİki veya daha fazla ses, dalga biçimi veya parametre grubu arasında sürekli geçiş yapılmasını sağlayan sentez tekniğidir. Özellikle wavetable ve spektral sentezde önemli bir özelliktir.
Multi EngineÇoklu Ses MotoruBir synthesizer içerisinde birden fazla sentez motorunun birlikte çalışmasını sağlayan mimaridir. Analog, dijital, wavetable veya fiziksel modelleme motorları aynı cihazda bulunabilir.
Multimode FilterÇok Modlu FiltreLow-pass, High-pass, Band-pass ve Notch gibi farklı filtre türlerini tek bir filtre modülünde sunan filtre yapısıdır. Modern synthesizerlarda standart özelliklerden biri hâline gelmiştir.
MultisampleÇoklu ÖrnekAynı enstrümanın farklı notalar, velocity seviyeleri veya artikülasyonları için ayrı ayrı kaydedilmiş örneklerden oluşan veri kümesidir. Gerçekçi sample tabanlı enstrümanların temelini oluşturur.
MultisamplingÇoklu ÖrneklemeBir enstrümanın farklı perde ve dinamik seviyelerinde çok sayıda örnek kaydedilerek dijital ortama aktarılması yöntemidir. Böylece tüm klavye boyunca daha doğal ses elde edilir.
MuteSessize AlmaBir kanalın veya ses kaynağının çıkışını geçici olarak kapatan kontrol işlevidir. Miks sırasında farklı katmanları hızlı şekilde devre dışı bırakmak için kullanılır.

N

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Native ProcessingYerel İşlemeSes işlemlerinin harici DSP donanımı yerine doğrudan bilgisayarın işlemcisi (CPU) tarafından gerçekleştirilmesini ifade eder. Modern yazılım synthesizerlarının büyük bölümü native olarak çalışır.
Natural DecayDoğal SönümBir sesin herhangi bir müdahale olmadan fiziksel özellikleri nedeniyle zaman içinde doğal olarak azalmasıdır. Özellikle akustik enstrüman modellemelerinde önemli bir parametredir.
NoiseGürültüBelirli bir perdeye sahip olmayan rastgele frekans bileşenlerinden oluşan ses sinyalidir. Synthesizerlarda perküsyon, rüzgâr, dalga ve efekt sesleri üretmek amacıyla yaygın olarak kullanılır.
Noise FloorGürültü TabanıBir ses sisteminde sinyal bulunmasa bile mevcut olan en düşük arka plan gürültü seviyesidir. Düşük noise floor, daha temiz ve yüksek kaliteli kayıt anlamına gelir.
Noise GateGürültü KapısıBelirlenen eşik seviyesinin altındaki sesleri otomatik olarak susturan dinamik işlemcidir. Arka plan gürültüsünü azaltmak ve sessiz bölümlerde temiz kayıt elde etmek için kullanılır.
Noise OscillatorGürültü OsilatörüWhite Noise, Pink Noise veya Brown Noise gibi rastgele sinyaller üreten osilatördür. Drum sesleri, efektler ve atmosferik dokular oluşturmak amacıyla kullanılır.
Noise ShapingGürültü ŞekillendirmeKuantalama gürültüsünün frekans dağılımını insan kulağının daha az duyarlı olduğu bölgelere yönlendiren dijital ses işleme tekniğidir. Özellikle bit derinliği azaltılırken ses kalitesini korumaya yardımcı olur.
Non-linear ProcessingDoğrusal Olmayan İşlemeGiriş ve çıkış arasında doğrusal ilişki bulunmayan ses işleme yöntemlerini ifade eder. Distortion, saturation ve analog modelleme algoritmaları bu gruba girer.
NormalizingNormalize EtmeBir ses dosyasının en yüksek seviyesini belirlenen hedef değere yükselten veya düşüren işlemdir. Dinamik aralığı değiştirmez; yalnızca genel sinyal seviyesini ayarlar.
Notch FilterÇentik FiltresiBelirli dar bir frekans bandını bastırırken diğer frekansların geçmesine izin veren filtre türüdür. İstenmeyen rezonansları gidermek ve phaser benzeri efektler oluşturmak için kullanılır.
NoteNotaBelirli bir perdeyi temsil eden temel müzik birimidir. Synthesizerlarda her nota, genellikle bir MIDI Note On mesajıyla tetiklenir.
Note OffNota Bırakma MesajıMIDI standardında bir notanın sona erdiğini bildiren komuttur. Envelope’un Release aşaması genellikle bu mesajla başlatılır.
Note OnNota Başlatma MesajıMIDI standardında bir notanın çalınmaya başladığını bildiren mesajdır. Nota numarası ve Velocity bilgisi birlikte gönderilir.
NRPN (Non-Registered Parameter Number)Kayıtlı Olmayan Parametre NumarasıStandart MIDI CC mesajlarının ötesinde üreticiye özel parametrelerin kontrol edilmesini sağlayan gelişmiş MIDI protokolüdür. Karmaşık synthesizer ayarlarının uzaktan yönetilmasinde kullanılır.
Nyquist FrequencyNyquist FrekansıBir dijital ses sisteminde örnekleme frekansının yarısına eşit olan en yüksek teorik frekanstır. Bu sınırın üzerindeki frekanslar aliasing oluşmasına neden olabileceğinden dijital ses işlemede kritik öneme sahiptir.

O

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
OctaveOktavBir notanın frekansının iki katına çıkmasıyla oluşan müzikal aralıktır. Synthesizerlarda osilatörlerin perde aralığını ayarlamak ve katmanlı sesler oluşturmak için en sık kullanılan transpozisyon birimlerinden biridir.
Octave ShiftOktav KaydırmaKlavyenin veya osilatörün perdesini bir veya daha fazla oktav yukarı ya da aşağı taşıyan özelliktir. Performans sırasında ses aralığını hızlıca değiştirmek için kullanılır.
OffsetOfset (Kaydırma Değeri)Bir parametreye sabit bir değer eklenmesini sağlayan kontrol yöntemidir. Modülasyon sistemlerinde bir LFO veya envelope’un başlangıç noktasını değiştirmek amacıyla kullanılabilir.
OperatorOperatörFM sentezinde ses üreten veya başka bir operatörü modüle eden osilatördür. Bir operatör, taşıyıcı (Carrier), modülatör (Modulator) veya her iki görevde birden kullanılabilir.
OscillationSalınımBir dalga biçiminin zaman içerisinde periyodik olarak tekrar etmesi olayıdır. Tüm osilatörlerin temel çalışma prensibini oluşturur.
OscillatorOsilatörSynthesizerın temel ses üretim modülüdür. Sinüs, testere dişi, kare ve üçgen gibi dalga biçimleri üreterek sentezin başlangıç noktasını oluşturur.
Oscillator DriftOsilatör SapmasıAnalog osilatörlerde sıcaklık ve elektronik bileşen toleranslarından kaynaklanan küçük perde değişimleridir. Modern sanal analog synthesizerlarda bu davranış, daha doğal ve canlı sesler elde etmek amacıyla modellenmektedir.
Oscillator Hard SyncOsilatör Sert SenkronizasyonuBir osilatörün dalga çevriminin başka bir osilatör tarafından zorla yeniden başlatıldığı sentez tekniğidir. Karakteristik, parlak ve agresif lead sesleri oluşturmak için kullanılır.
Oscillator MixOsilatör KarışımıBirden fazla osilatörün çıkış seviyelerinin birbirine göre ayarlanmasını sağlayan kontrol bölümüdür. Sesin harmonik yapısını belirleyen temel parametrelerden biridir.
Oscillator PhaseOsilatör FazıBir dalga biçiminin çevrimi içerisindeki başlangıç konumunu ifade eder. Faz kontrolü özellikle unison, stereo genişlik ve ses tasarımında önemli rol oynar.
Oscillator ResetOsilatör SıfırlamaHer yeni nota tetiklendiğinde osilatör fazının başlangıç noktasına dönmesini sağlayan özelliktir. Her notanın aynı karakterle başlamasına yardımcı olur.
Oscillator StackOsilatör YığınıAynı osilatörün birden fazla kopyasının birlikte çalıştırılmasıyla oluşturulan ses üretim tekniğidir. Unison benzeri kalın ve geniş sesler elde edilmesini sağlar.
OverdriveAşırı SürmeAnalog devrelerin yüksek giriş seviyelerinde doyuma ulaşmasını taklit eden distorsiyon türüdür. Sert distortion’a göre daha sıcak ve yumuşak harmonikler üretir.
OversamplingAşırı ÖrneklemeSes sinyalinin geçici olarak daha yüksek örnekleme hızında işlenmesini sağlayan dijital teknikdir. Aliasing’i azaltır ve özellikle distorsiyon ile filtre algoritmalarında daha kaliteli sonuçlar elde edilmesini sağlar.
OvertoneÜst TonTemel frekansın üzerinde bulunan tüm frekans bileşenlerini ifade eder. Harmonik ve inharmonik üst tonlar, bir sesin karakterini belirleyen temel unsurlardır.
OutputÇıkışİşlenmiş ses sinyalinin synthesizerdan hoparlör, kulaklık, mikser veya ses kartına gönderildiği bağlantı veya sinyal noktasıdır.
Output GainÇıkış KazancıSynthesizerın veya efekt işlemcisinin çıkış seviyesini ayarlayan kontrol parametresidir. Sonraki cihazlara uygun sinyal seviyesi gönderilmesini sağlar.
Output LevelÇıkış SeviyesiCihazdan çıkan ses sinyalinin genel ses düzeyini ifade eder. Çoğu synthesizerda ana ses seviyesi kontrolü olarak bulunur.
OverdubÜst Üste KayıtMevcut bir kayıt üzerine yeni performansların eklenmesini sağlayan kayıt yöntemidir. Sequencer ve DAW ortamlarında MIDI veya ses kayıtlarında yaygın olarak kullanılır.
One-shot SampleTek Seferlik ÖrnekBaştan sona yalnızca bir kez çalınan ve döngüye girmeyen ses örneğidir. Davul sesleri, efektler ve kısa vurmalı enstrümanlarda yaygın olarak kullanılır.
One-shot EnvelopeTek Seferlik ZarfHer tetiklemede yalnızca bir kez çalışan ve döngü oluşturmayan envelope türüdür. ADSR envelope’ların büyük bölümü varsayılan olarak bu çalışma prensibini kullanır.

P

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
PadPad SesiYumuşak ataklı, uzun sustain süresine sahip, geniş ve atmosferik ses türüdür. Ambient, film müzikleri, pop ve elektronik müzikte armonik dolgu oluşturmak amacıyla yaygın olarak kullanılır.
PanPanoramaBir sesin stereo alanda sol ve sağ hoparlörler arasındaki konumunu belirleyen parametredir. Pan ayarı, miks içerisinde enstrümanların konumlandırılmasını sağlar.
Pan LawPanorama KuralıBir ses stereo alanda hareket ederken ses seviyesinin nasıl telafi edileceğini belirleyen algoritmadır. Böylece merkeze veya kenarlara taşınan seslerde algılanan ses yüksekliği dengelenebilir.
ParameterParametreSynthesizer üzerindeki ayarlanabilir her kontrol değişkenini ifade eder. Cutoff, Resonance, Attack, Release ve LFO Rate gibi tüm düzenlenebilir değerler birer parametredir.
Parameter LockParametre KilidiSequencer içerisinde her adım için farklı parametre değerlerinin kaydedilmesini sağlayan performans tekniğidir. Özellikle Elektron cihazlarıyla popüler hâle gelmiş ve modern sequencer’larda yaygınlaşmıştır.
Parameter SmoothingParametre YumuşatmaBir kontrol değerinin ani değişmesini önleyerek daha akıcı geçişler sağlayan dijital işleme tekniğidir. Böylece “zipper noise” olarak bilinen dijital tıklama sesleri azaltılır.
ParaphonicParafonikBirden fazla notanın aynı anda çalınabildiği ancak tüm notaların ortak bir filtre veya envelope paylaştığı synthesizer mimarisidir. Tam polifoni ile monofoni arasında yer alan bir çalışma yapısıdır.
PartialKısmi Ton (Partial)Bir sesi oluşturan bireysel frekans bileşenlerinden her biridir. Harmonik veya inharmonik olabilir ve additive sentez ile Roland LA sentezinde sıkça kullanılan bir kavramdır.
PatchPreset (Ses Ayarı)Synthesizer üzerindeki tüm parametrelerin kaydedilmiş hâlidir. Bir patch; osilatör, filtre, envelope, efekt ve modülasyon ayarlarının tamamını içerir.
Patch BayPatch PaneliSes veya kontrol sinyallerinin fiziksel olarak yönlendirildiği bağlantı panelidir. Modüler synthesizer sistemlerinde ve profesyonel stüdyolarda esnek sinyal yönlendirmesi sağlar.
Patch CablePatch KablosuModüler synthesizerlarda modüller arasında ses veya kontrol sinyali taşımak için kullanılan bağlantı kablosudur. Eurorack sistemlerinde genellikle 3,5 mm TS kablolar kullanılır.
PeakTepe SeviyeBir ses sinyalinin ulaştığı en yüksek anlık genlik değeridir. Dijital sistemlerde maksimum seviyenin aşılması clipping oluşmasına neden olur.
Peak MeterTepe ÖlçerSes sinyalinin anlık maksimum seviyesini gösteren ölçüm aracıdır. Kayıt ve miks sırasında clipping’i önlemek amacıyla kullanılır.
Peak FilterTepe FiltresiBelirli bir frekans bandını artıran veya azaltan parametrik filtre türüdür. Bell Filter adıyla da bilinir ve ekolayzırlarda yaygın olarak kullanılır.
PhaseFazBir dalga biçiminin titreşim döngüsü içerisindeki konumudur. Birden fazla ses kaynağının faz ilişkisi, stereo görüntü ve ses karakteri üzerinde büyük etkiye sahiptir.
Phase Distortion (PD)Faz DistorsiyonuDalga biçiminin faz yapısını değiştirerek yeni harmonikler oluşturan dijital sentez yöntemidir. Özellikle Casio CZ serisi synthesizerlarla tanınmıştır.
Phase InversionFaz TerslemeBir ses sinyalinin fazının 180 derece çevrilmesi işlemidir. Stereo düzenlemelerde ve faz iptallerini gidermede kullanılır.
Phase Modulation (PM)Faz ModülasyonuBir osilatörün fazının başka bir osilatör tarafından modüle edilmesine dayanan sentez yöntemidir. Dijital ortamda FM sentezine çok benzer sonuçlar üretir.
PhaserFaz Kaydırıcı EfektFaz kaydırıcı filtreler kullanarak hareketli çentikler oluşturan modülasyon efektidir. Elektronik müzikte, gitar efektlerinde ve vintage synthesizer seslerinde sıkça kullanılır.
Physical Modeling SynthesisFiziksel Modelleme SenteziAkustik enstrümanların fiziksel davranışlarını matematiksel modellerle simüle eden sentez yöntemidir. Gerçekçi nefesli, telli ve vurmalı çalgı sesleri üretmek için kullanılır.
Pickup ModeYakalama ModuFiziksel düğmelerin, yazılımdaki mevcut değere ulaştığında parametreyi devralmasını sağlayan kontrol yöntemidir. Ani değer sıçramalarını önlemek için tercih edilir.
Pink NoisePembe GürültüEnerjisi oktav başına eşit dağılan gürültü türüdür. Hoparlör kalibrasyonu, akustik ölçümler ve ses tasarımında yaygın olarak kullanılır.
PitchPerdeBir sesin yüksek veya alçak olarak algılanmasını sağlayan özelliktir. Frekans arttıkça algılanan perde de yükselir.
Pitch BendPerde BükmeÇalınan notanın perdesini gerçek zamanlı olarak yukarı veya aşağı değiştiren performans kontrolüdür. Genellikle klavyenin yanında bulunan Pitch Bend tekerleğiyle uygulanır.
Pitch EnvelopePerde ZarfıBir sesin perdesinin zaman içerisinde envelope yardımıyla değişmesini sağlayan modülasyon sistemidir. Kick davulları, efekt sesleri ve analog synth baslarında sıkça kullanılır.
Pitch QuantizationPerde KuantalamasıSürekli perde değişimlerini belirli nota aralıklarına otomatik olarak hizalayan sistemdir. Mikrotonal çalışmalar dışında genellikle kromatik veya belirli gamlara göre uygulanır.
PlaybackÇalma (Oynatma)Kaydedilmiş ses veya MIDI verisinin yeniden yürütülmesi işlemidir. Sampler ve sequencer sistemlerinin temel işlevlerinden biridir.
PluginEklentiDAW içerisinde çalışan yazılım tabanlı enstrüman veya efekt uygulamasıdır. VST, AU ve AAX en yaygın plugin formatlarıdır.
Poly ChainPolifoni ZinciriBirden fazla monofonik synthesizerın birbirine bağlanarak tek bir polifonik sistem gibi çalışmasını sağlayan yöntemdir. Özellikle analog synthesizerlarda görülür.
PolyphonicPolifonikAynı anda birden fazla notanın bağımsız olarak çalınabildiği çalışma modudur. Her nota kendi ses yoluna sahip olduğundan akorlar eksiksiz üretilebilir.
Polyphonic AftertouchPolifonik AftertouchHer tuşun basınç bilgisini bağımsız olarak algılayan gelişmiş performans kontrol sistemidir. Her nota için farklı vibrato, filtre veya modülasyon uygulanmasına olanak tanır.
PolyphonyPolifoniBir synthesizerın aynı anda üretebildiği bağımsız ses (voice) sayısını ifade eder. 8, 16, 64 veya daha yüksek polifoni değerleri cihazın kapasitesini belirler.
PortamentoPortamentoBir notadan diğerine sürekli perde kayması oluşturan performans özelliğidir. Glide terimi çoğu synthesizerda aynı anlamda kullanılır.
PresetHazır Ayar (Preset)Üretici veya kullanıcı tarafından önceden hazırlanmış ve kaydedilmiş ses ayarıdır. Kullanıcılar presetleri düzenleyerek yeni patch’ler oluşturabilir.
Preset BrowserPreset TarayıcısıSynthesizer içerisindeki presetlerin kategori, etiket veya arama fonksiyonlarıyla görüntülenmesini sağlayan yönetim bölümüdür.
Program ChangeProgram Değiştirme MesajıMIDI standardında farklı presetlerin uzaktan seçilmesini sağlayan mesaj türüdür. Canlı performanslarda sesler arasında hızlı geçiş yapılmasını mümkün kılar.
Pulse WidthDarbe GenişliğiKare dalganın yüksek ve düşük seviyelerinin süre oranını ifade eder. %50 değeri tam kare dalga oluştururken diğer değerler farklı harmonik karakterler üretir.
Pulse Width Modulation (PWM)Darbe Genişliği Modülasyonu (PWM)Pulse Width değerinin zaman içerisinde LFO veya envelope ile değiştirilmesi işlemidir. Analog synthesizerların en karakteristik hareketli seslerinden biri bu teknikle elde edilir.

Q

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Q Factor (Quality Factor)Q Faktörü (Kalite Faktörü)Bir filtrenin rezonans genişliğini belirleyen parametredir. Q değeri yükseldikçe filtre daha dar bir frekans bandını etkiler ve Cutoff frekansı çevresindeki rezonans belirginleşir. Analog ve dijital filtrelerin en önemli kontrol parametrelerinden biridir.
Quadrature LFODört Fazlı LFOBirbirine 90° faz farkıyla çalışan birden fazla LFO sinyali üreten modülasyon kaynağıdır. Stereo hareketler, döngüsel modülasyonlar ve karmaşık animasyonlar oluşturmak için kullanılır.
QuantizationKuantalama (Nicemleme)Sürekli değişen değerlerin belirli adımlara yuvarlanması işlemidir. MIDI düzenleme, perde kontrolü, CV sinyalleri ve dijital ses işlemede yaygın olarak kullanılır.
QuantizeKuantize EtmekMIDI notalarını veya performans verilerini seçilen zaman ızgarasına otomatik olarak hizalama işlemidir. İnsan hatalarını düzeltmek için kullanılır ancak aşırı uygulanması performansın doğal hissini azaltabilir.
QuantizerKuantizerSürekli voltaj veya perde değerlerini belirli nota aralıklarına dönüştüren modüldür. Özellikle modüler synthesizer sistemlerinde rastgele voltajları müzikal dizilere dönüştürmek amacıyla kullanılır.
Quarter ToneÇeyrek TonBir yarım sesin ikiye bölünmesiyle elde edilen mikrotonal aralıktır. Türk müziği, Arap müziği ve birçok çağdaş mikrotonal müzik sisteminde önemli bir yere sahiptir. Bazı synthesizerlar Scala veya MTS desteği sayesinde çeyrek ton akortlarını destekler.
Queue PlaybackSıralı OynatmaSample veya ses dosyalarının belirlenen sıraya göre otomatik olarak çalınmasını sağlayan oynatma yöntemidir. Sampler yazılımlarında ve canlı performans sistemlerinde kullanılabilir.
Quick EnvelopeHızlı ZarfÇok kısa Attack ve Decay süreleriyle çalışan envelope yapısını ifade eden genel terimdir. Perküsyon sesleri, pluck tonları ve vurucu bas sesleri oluşturmak için tercih edilir.
Quick EditHızlı DüzenlemeAyrıntılı menülere girmeden temel parametrelerin hızlı biçimde değiştirilmesini sağlayan kullanıcı arayüzü özelliğidir. Canlı performans sırasında pratik kullanım sunar.
Quick ModulationHızlı ModülasyonÖnceden atanmış modülasyonların tek bir kontrol aracılığıyla hızlı şekilde etkinleştirilmesini sağlayan çalışma yaklaşımıdır. Bazı yazılım synthesizerlarında Macro sistemleriyle birlikte kullanılır.
Quasi-Random SequenceYarı Rastgele DiziTamamen rastgele olmayan ancak belirli matematiksel kurallara göre üretilen kontrol dizisidir. Generatif müzik ve deneysel sequencer sistemlerinde kullanılır.
Queue ModeSıralama ModuPreset, pattern veya sample değişikliklerinin belirli bir zaman noktasında uygulanmasını sağlayan çalışma modudur. Performans sırasında kesintisiz geçişler oluşturmak için kullanılabilir.

R

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Rack SynthesizerRack Tipi SynthesizerKlavyesi bulunmayan ve 19 inç rack sistemlerine monte edilmek üzere tasarlanmış synthesizer türüdür. MIDI klavyeler veya DAW üzerinden kontrol edilir ve stüdyo kurulumlarında yer tasarrufu sağlar.
RandomRastgeleBelirli bir algoritma veya tamamen rastgele yöntemlerle üretilen kontrol değerlerini ifade eder. LFO, sequencer ve modülasyon sistemlerinde organik ve tahmin edilemeyen hareketler oluşturmak için kullanılır.
Random LFORastgele LFOHer çevrimde farklı değerler üreten LFO dalga biçimidir. Sample & Hold ile benzer şekilde çalışır ve deneysel modülasyonlar oluşturmak için kullanılır.
RangeAralıkBir parametrenin alabileceği minimum ve maksimum değerler arasındaki çalışma alanıdır. Pitch Bend, LFO Amount veya filtre Cutoff gibi birçok kontrol için kullanılır.
RateHızBir modülasyonun veya zaman tabanlı işlemin ne kadar hızlı gerçekleşeceğini belirleyen parametredir. LFO, tremolo, vibrato ve delay modülasyonlarında temel kontrol değişkenlerinden biridir.
RatioOranİki değer arasındaki matematiksel ilişkiyi ifade eder. FM sentezinde Carrier ve Modulator frekansları arasındaki oran, oluşacak harmonik yapıyı doğrudan belirler.
Real-time ControlGerçek Zamanlı KontrolBir performans sırasında ses parametrelerinin anında değiştirilmesini sağlayan kontrol yöntemidir. Knob, fader, pedal, joystick veya MIDI kontrolcüleri bu amaçla kullanılabilir.
Realtime RecordingGerçek Zamanlı KayıtMIDI veya ses performansının çalındığı anda kaydedildiği kayıt yöntemidir. Step Recording’e göre daha doğal ve canlı performanslar yakalanmasını sağlar.
ReleaseBırakma SüresiEnvelope’un son aşamasıdır. Tuş bırakıldıktan sonra sesin tamamen sönmesi için geçen süreyi belirler. Uzun Release değerleri atmosferik pad’ler oluştururken kısa değerler daha vurucu sesler sağlar.
Release VelocityTuş Bırakma HızıTuşun ne kadar hızlı bırakıldığını algılayan MIDI performans bilgisidir. Bazı gelişmiş klavyelerde Release Velocity, filtre veya efekt parametrelerini kontrol etmek için kullanılabilir.
ResamplingYeniden ÖrneklemeBir sesin farklı örnekleme hızına dönüştürülmesi veya işlenmiş sesin tekrar örneklenerek yeni bir sample hâline getirilmesi işlemidir. Elektronik müzik prodüksiyonunda yaratıcı ses tasarımı amacıyla sıkça kullanılır.
ResonanceRezonansFiltrenin Cutoff frekansı çevresindeki frekansları güçlendiren kontrol parametresidir. Rezonans arttıkça filtre karakteri belirginleşir ve yüksek değerlerde filtre kendi kendine salınım yapabilir.
ResonatorRezonatörBelirli frekanslarda doğal titreşim oluşturan fiziksel veya dijital sistemdir. Fiziksel modelleme sentezinde ve rezonans efektlerinde önemli rol oynar.
RetriggerYeniden TetiklemeHer yeni nota çalındığında Envelope veya LFO gibi modüllerin başlangıç noktasına dönmesini sağlayan çalışma biçimidir. Tutarlı atak karakteri elde edilmesine yardımcı olur.
ReverbYankı (Reverb)Sesin kapalı bir ortamda yüzeylerden yansıması sonucu oluşan doğal yankının dijital veya analog olarak modellenmiş efektidir. Mekân hissi oluşturmak için en yaygın kullanılan efektlerden biridir.
Reverb Time (RT60)Yankı Süresi (RT60)Bir yankının ses seviyesinin 60 dB azalması için geçen süreyi ifade eder. Ortamın büyüklüğünü ve yankının uzunluğunu belirleyen temel parametredir.
Ring ModulationHalka Modülasyonuİki ses sinyalinin çarpılmasıyla yeni toplam ve fark frekanslarının üretildiği modülasyon yöntemidir. Metalik, çan benzeri ve deneysel sesler oluşturmak için kullanılır.
Rise TimeYükselme SüresiBir kontrol sinyalinin başlangıç seviyesinden hedef seviyeye ulaşması için geçen süreyi ifade eder. Envelope ve slew limiter modüllerinde sıkça kullanılan bir parametredir.
ROMplerROM Tabanlı Sample ÇalarSeslerini dahili ROM bellekte bulunan örneklerden üreten synthesizer türüdür. Geleneksel anlamda tam sentez yapmaz; hazır sample’ları oynatır ve belirli ölçüde düzenlenmesine izin verir.
Root NoteKök NotaBir akorun, gamın veya sample’ın referans aldığı temel notadır. Sampler’larda doğru perde hesaplaması için Root Note bilgisi kritik öneme sahiptir.
RoutingYönlendirmeSes veya kontrol sinyallerinin synthesizer içerisindeki akış yolunu ifade eder. Modüler sistemlerde ve gelişmiş modülasyon matrislerinde esnek ses tasarımının temelini oluşturur.
Routing MatrixYönlendirme MatrisiSes ve modülasyon sinyallerinin hangi hedeflere gönderileceğini belirleyen bağlantı tablosudur. Özellikle karmaşık synthesizer mimarilerinde ayrıntılı kontrol sağlar.
Run ModeÇalışma ModuSequencer veya arpeggiatorın notaları hangi sırayla çalacağını belirleyen çalışma biçimidir. Forward, Reverse, Random ve Ping-Pong gibi farklı seçenekler sunabilir.

S

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
SampleÖrnek (Ses Örneği)Dijital olarak kaydedilmiş bir ses verisidir. Bir enstrümanın tek notası, davul vuruşu veya herhangi bir ses kaydı sample olarak kullanılabilir. Sample tabanlı synthesizerlar bu kayıtları perde değiştirerek ve işleyerek yeni sesler üretir.
Sample & Hold (S&H)Örnekle ve TutBelirli aralıklarla bir kontrol sinyalinin değerini örnekleyip bir sonraki örneklemeye kadar sabit tutan modülasyon tekniğidir. Rastgele filtre hareketleri ve klasik analog efektler oluşturmak için yaygın olarak kullanılır.
Sample RateÖrnekleme HızıBir ses sinyalinin saniyede kaç kez dijital olarak ölçüldüğünü ifade eder ve Hertz (Hz) cinsinden belirtilir. 44,1 kHz, 48 kHz ve 96 kHz en yaygın örnekleme hızlarıdır.
Sample PlaybackÖrnek ÇalmaDaha önce kaydedilmiş ses örneklerinin herhangi bir sentez işlemi uygulanmadan veya sınırlı işlenerek yeniden çalınması yöntemidir. ROMpler ve sampler tabanlı synthesizerların temel çalışma prensibidir.
Sample StartÖrnek Başlangıç NoktasıBir sample’ın hangi noktadan itibaren çalmaya başlayacağını belirleyen parametredir. Özellikle davul sesleri ve yaratıcı ses tasarımında farklı atak karakterleri elde etmek için kullanılır.
Sample EndÖrnek Bitiş NoktasıBir sample’ın hangi noktada sona ereceğini belirleyen ayardır. Loop oluşturma ve ses düzenleme işlemlerinde önemli rol oynar.
SamplerSampler (Örnekleyici)Ses kayıtlarını belleğe alabilen, düzenleyebilen ve farklı perdelerde yeniden çalabilen donanım veya yazılım enstrümanıdır. Modern elektronik müzik prodüksiyonunun temel araçlarından biridir.
SamplingÖrneklemeAnalog bir sesin dijital ortama aktarılması veya mevcut bir sesin kaydedilerek yeniden kullanılabilir hâle getirilmesi işlemidir.
SaturationDoygunlukAnalog devrelerin yüksek sinyal seviyelerinde oluşturduğu yumuşak harmonik zenginleşmeyi taklit eden ses işleme yöntemidir. Distorsiyona göre daha doğal ve sıcak bir karakter oluşturur.
Saw Wave (Sawtooth Wave)Testere Dişi DalgaZengin harmonik içeriğe sahip temel osilatör dalga biçimlerinden biridir. Analog synthesizer seslerinin büyük bölümü testere dişi dalga üzerinden oluşturulur.
ScaleDizi (Gam)Belirli müzik kurallarına göre sıralanmış nota dizisidir. Modern synthesizerlarda arpeggiator ve quantizer sistemleri belirli gamlara göre çalışabilir.
SceneSahne (Scene)Aynı patch içerisinde farklı parametre gruplarının saklanmasını sağlayan yapılandırmadır. Tek tuşla farklı ses karakterleri arasında geçiş yapılmasına olanak tanır.
SequencerSekanslayıcıNota, MIDI mesajı veya kontrol verilerini belirli bir sıraya göre kaydedip oynatan sistemdir. Donanım ve yazılım synthesizerlarının en önemli performans araçlarından biridir.
Serial RoutingSeri YönlendirmeSes sinyalinin bir modülden çıktıktan sonra doğrudan diğer modüle gönderildiği bağlantı yapısıdır. Filtrelerin ve efektlerin peş peşe bağlanmasında kullanılır.
Semi-Modular SynthesizerYarı Modüler SynthesizerDahili sinyal akışı hazır olan ancak istenildiğinde patch kablolarıyla yeniden yönlendirilebilen synthesizer türüdür. Modüler sistemlere giriş için ideal çözümlerden biridir.
SemitoneYarım SesBatı müziğinde iki komşu nota arasındaki en küçük standart aralıktır. Bir oktav toplam on iki yarım sesten oluşur.
Send EffectSend EfektiSes sinyalinin yalnızca belirli bir kısmının efekt işlemcisine gönderildiği bağlantı yöntemidir. Reverb ve delay efektleri genellikle send olarak kullanılır.
SensitivityHassasiyetBir kontrolün giriş sinyaline ne kadar duyarlı tepki vereceğini belirleyen genel parametredir. Velocity ve aftertouch ayarlarında sıkça kullanılır.
SequenceSekansBelirli bir sıraya göre düzenlenmiş nota veya kontrol verilerinden oluşan dizidir. Sequencer tarafından oynatılır.
ShapeŞekilBir dalga biçiminin veya modülasyon eğrisinin geometrik yapısını ifade eder. Birçok modern synthesizerda LFO ve osilatör dalga biçimleri Shape parametresiyle değiştirilebilir.
Shelf FilterRaf FiltresiBelirli bir frekansın altındaki veya üstündeki tüm frekansları birlikte artıran ya da azaltan filtre türüdür. Low Shelf ve High Shelf olarak iki ana gruba ayrılır.
SidechainYan ZincirBir ses sinyalinin başka bir sinyal tarafından kontrol edilmesini sağlayan dinamik işleme yöntemidir. Elektronik müzikte kick davuluna bağlı pompalama (pumping) efekti oluşturmak için yaygın olarak kullanılır.
Signal FlowSinyal AkışıSesin synthesizer içerisindeki izlediği yolu ifade eder. Tipik bir subtractive synthesizerda sinyal akışı Osilatör → Filtre → Amplifikatör → Efektler şeklindedir.
Signal PathSinyal YoluBir ses sinyalinin girişten çıkışa kadar geçtiği tüm elektronik ve dijital işlem aşamalarının genel adıdır.
Sine WaveSinüs DalgasıHarmonik içermeyen en saf dalga biçimidir. FM sentezinde ve sub bass üretiminde temel osilatör olarak sıkça kullanılır.
Slew LimiterGeçiş Hızı SınırlayıcıAni voltaj değişimlerini yumuşatarak daha akıcı geçişler sağlayan modüldür. CV sistemlerinde glide oluşturmak için de kullanılabilir.
SlopeEğimFiltrelerin veya envelope eğrilerinin değişim hızını tanımlayan genel kavramdır. Filtrelerde genellikle dB/oktav cinsinden ifade edilir.
Soft ClipYumuşak KırpmaAnalog devrelerin doyuma ulaşmasını taklit eden yumuşak distorsiyon yöntemidir. Hard Clip’e göre daha doğal harmonikler üretir.
Soft Synth (Software Synthesizer)Yazılım Synthesizer’ıBilgisayar veya mobil cihaz üzerinde çalışan sanal synthesizer yazılımıdır. VST, AU veya AAX gibi eklenti formatlarında kullanılabilir.
Spectral SynthesisSpektral SentezSesin frekans bileşenlerini doğrudan işleyerek yeni tınılar oluşturan gelişmiş dijital sentez yöntemidir. IRCAM ve modern araştırma tabanlı synthesizerlarda yaygın olarak kullanılır.
SpectrumSpektrumBir sesin içerdiği tüm frekans bileşenlerinin dağılımını ifade eder. Spektrum analizi, ses tasarımı ve miks sırasında önemli bilgiler sağlar.
SplitBölme (Split)Klavyenin farklı bölgelerine farklı seslerin atanmasını sağlayan performans özelliğidir. Sol elde bas, sağ elde pad veya piyano çalmak için kullanılabilir.
Square WaveKare DalgaTek sayılı harmonikler içeren temel dalga biçimlerinden biridir. Klasik analog lead, bas ve chiptune seslerinde yaygın olarak kullanılır.
StackKatmanlama (Stack)Aynı ses motorunun birden fazla kopyasının üst üste çalıştırılması tekniğidir. Unison benzeri kalın ve güçlü sesler oluşturur.
Stage PianoSahne PiyanosuCanlı performans için tasarlanmış dijital piyano türüdür. Birçok model gelişmiş synthesizer motorlarını da bünyesinde barındırır.
Step SequencerAdım SekanslayıcıNotaların veya kontrol verilerinin adım adım programlandığı sequencer türüdür. Elektronik müzik prodüksiyonunun en temel araçlarından biridir.
Stereo ImagingStereo GörüntülemeSesin stereo alandaki genişliğini ve konumunu düzenleyen tekniklerin genel adıdır. Chorus, Haas Effect ve Mid/Side işleme bu amaçla kullanılabilir.
Stereo SpreadStereo GenişliğiBir sesin sol ve sağ kanallar arasındaki yayılım miktarını belirleyen parametredir. Unison ve chorus efektleriyle birlikte sıkça kullanılır.
Sub OscillatorAlt OsilatörAna osilatörün genellikle bir veya iki oktav altında çalışan yardımcı osilatördür. Bas frekanslarını güçlendirmek amacıyla kullanılır.
Subtractive SynthesisÇıkarımsal (Subtractive) SentezHarmonik açıdan zengin bir dalga biçiminden filtreler kullanılarak belirli frekansların çıkarılması esasına dayanan en yaygın sentez yöntemidir. Analog synthesizerların büyük bölümü bu mimariyi temel alır.
SuperSawSuperSawBirden fazla testere dişi dalgasının hafif detune edilerek üst üste çalınmasıyla elde edilen ikonik osilatör yapısıdır. Roland JP-8000 ile ün kazanmış ve trance ile EDM müziğinin simgelerinden biri hâline gelmiştir.
SustainSürdürme SeviyesiADSR envelope’un üçüncü aşamasıdır. Tuş basılı tutulduğu sürece sesin korunacağı seviyeyi belirler. Sustain bir süre değil, seviye parametresidir.
Sustain PedalSustain PedalıBasılan notaların tuş bırakıldıktan sonra da çalmaya devam etmesini sağlayan pedal türüdür. MIDI standardında genellikle CC64 mesajı ile kontrol edilir.
SVF (State Variable Filter)Durum Değişkenli FiltreAynı filtre yapısından Low-pass, High-pass, Band-pass ve Notch çıkışlarının aynı anda alınmasına olanak tanıyan esnek filtre mimarisidir. Özellikle modern analog ve dijital synthesizerlarda yaygın olarak kullanılır.
SwingSwingSequencer’daki eşit zaman aralıklarını bilinçli olarak kaydırarak daha doğal ve ritmik bir his oluşturan zamanlama tekniğidir. House, hip-hop ve funk müzikte yoğun olarak kullanılır.
SysEx (System Exclusive)Sistem Özel Mesajı (SysEx)MIDI standardındaki üreticiye özel veri paketleridir. Preset aktarımı, sistem yedekleme ve gelişmiş cihaz ayarlarının uzaktan kontrolü için kullanılır.

T

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Table PositionDalga Tablosu KonumuWavetable sentezinde aktif olarak çalınan dalga biçiminin tablo içerisindeki konumunu belirleyen parametredir. LFO veya envelope ile modüle edildiğinde sürekli değişen ve evrilen sesler oluşturulabilir.
Tap TempoTempo DokunmasıKullanıcının bir düğmeye ritmik olarak basarak tempo belirlemesini sağlayan kontrol yöntemidir. Delay, LFO, arpeggiator ve sequencer gibi zaman tabanlı modüllerde yaygın olarak kullanılır.
Tempo SyncTempo SenkronizasyonuZaman tabanlı modüllerin proje temposuna veya MIDI Clock sinyaline göre otomatik olarak çalışmasını sağlayan özelliktir. Delay tekrarları ve LFO hızları müzik temposuna tam uyumlu hâle gelir.
TextureSes DokusuBir sesin yoğunluğunu, katman yapısını ve genel karakterini ifade eden kavramsal terimdir. Pad’ler, granüler sentez ve spektral işlemler farklı dokular oluşturmak için kullanılır.
ThresholdEşik DeğeriKompresör, limiter, gate ve benzeri dinamik işlemcilerin devreye gireceği ses seviyesini belirleyen parametredir.
Through-Zero FM (TZFM)Sıfır Noktasından Geçişli FMModülatör sinyalinin taşıyıcı frekansı sıfırın altına geçmesine izin veren gelişmiş FM sentez yöntemidir. Klasik FM’e göre daha kararlı ve zengin harmonik yapılar üretir.
Through-Zero FlangingSıfır Noktasından Geçişli FlangerGecikme süresinin sıfır noktasını aşabildiği gelişmiş flanger tekniğidir. Geleneksel flanger efektlerine göre daha dramatik faz hareketleri oluşturur.
TimbreTınıAynı perde ve ses seviyesine sahip iki farklı sesin birbirinden ayırt edilmesini sağlayan karakteristik özelliklerin tamamıdır. Harmonik yapı, envelope ve filtre davranışı tınıyı belirleyen temel unsurlardır.
Time StretchZaman EsnetmeBir ses örneğinin perde yüksekliği değiştirilmeden süresinin uzatılması veya kısaltılması işlemidir. Modern sampler ve DAW yazılımlarında yaygın olarak bulunur.
ToggleGeçiş AnahtarıBir özelliği açık ve kapalı durumlar arasında değiştiren kontrol elemanıdır. Yazılım ve donanım synthesizerlarda çok sayıda ayar toggle mantığıyla çalışır.
ToneTonGenel anlamda bir sesin karakterini ifade eden kavramdır. Synthesizer dünyasında çoğu zaman bir patch veya preset yerine de kullanılabilir.
Tone GeneratorSes ÜreteciDijital veya analog yöntemlerle temel ses sinyali üreten elektronik devre veya yazılım modülüdür. Osilatör, tone generator yapısının en önemli bileşenidir.
TrackingTakip (Tracking)Bir parametrenin başka bir değişkene bağlı olarak otomatik biçimde değişmesini ifade eden genel kavramdır. Key Tracking ve Velocity Tracking bunun en yaygın örnekleridir.
TransientGeçici Tepe (Transient)Bir sesin başlangıcındaki çok kısa süreli ve yüksek enerjili bölümüdür. Davul sesleri ve vurmalı enstrümanların karakterini belirleyen temel bileşendir.
Transient DesignerTransient ŞekillendiriciBir sesin Attack ve Sustain bölümlerini bağımsız olarak düzenlemeye yarayan dinamik işlemcidir. Davul ve perküsyon seslerinin karakterini değiştirmek için sıkça kullanılır.
TransposeTranspoze EtmekBir melodiyi veya osilatörü belirli bir aralık kadar yukarı ya da aşağı taşımak anlamına gelir. Çoğu synthesizer yarım ses veya oktav bazında transpozisyon yapabilir.
Triangle WaveÜçgen DalgaSinüs dalgasına yakın, ancak tek sayılı harmonikler içeren yumuşak karakterli temel dalga biçimidir. Bas sesleri ve yumuşak lead tonlarında sıkça kullanılır.
TriggerTetiklemeEnvelope, sequencer veya başka bir modülün çalışmasını başlatan kontrol sinyalidir. Analog sistemlerde Gate sinyalinden farklı olarak çok kısa süreli bir darbe şeklindedir.
Trigger ModeTetikleme ModuEnvelope veya LFO’nun hangi koşullarda yeniden başlatılacağını belirleyen çalışma biçimidir. Single, Multi ve Legato gibi farklı seçenekler bulunabilir.
Trimmerİnce Ayar PotansıElektronik devreler üzerinde kalibrasyon amacıyla kullanılan küçük ayar potansıdır. Analog synthesizerların servis ve bakım işlemlerinde önemli rol oynar.
True BypassGerçek BypassEfekt devresi devre dışı bırakıldığında ses sinyalinin elektronik işlemden geçmeden doğrudan çıkışa iletilmesini sağlayan bağlantı yapısıdır. Pedal efektlerinde yaygın olsa da bazı synthesizer efekt zincirlerinde de görülebilir.
TuneAkort AyarıBir osilatörün veya synthesizerın perde ayarını değiştiren parametredir. İnce ayar (Fine Tune) ve kaba ayar (Coarse Tune) şeklinde iki farklı kontrol sunulabilir.
TuningAkortBir enstrümanın veya synthesizerın belirli bir referans frekansına göre ayarlanması işlemidir. 440 Hz en yaygın standart olmakla birlikte 432 Hz, 444 Hz veya mikrotonal sistemler de desteklenebilir.
Tuning TableAkort TablosuNotaların frekanslarını belirleyen alternatif akort sistemlerinin saklandığı veri yapısıdır. Scala (.scl) ve MTS (MIDI Tuning Standard) gibi sistemlerle kullanılabilir.
Turbo ModeTurbo ModuBazı synthesizerlarda işlemci gücünü veya ses motorunun performansını artıran özel çalışma modudur. Aynı terim bazı yazılımlarda yüksek kalite işleme modunu ifade etmek için de kullanılabilir.
Two-Pole Filterİki Kutuplu FiltreOktav başına 12 dB eğime sahip filtre mimarisidir. Dört kutuplu filtrelere göre daha yumuşak ve açık bir karakter sunar.
TypeTürBir modülün çalışma biçimini belirleyen genel seçim parametresidir. Örneğin Filter Type, LFO Type veya Waveform Type gibi seçeneklerde kullanılır.

U

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
UnipolarTek KutupluYalnızca pozitif değerler üreten modülasyon sinyallerini ifade eder. Unipolar LFO’lar genellikle 0 ile +1 arasında çalışır ve ses seviyesi veya efekt miktarı gibi yalnızca artış gerektiren parametrelerde kullanılır.
UnisonUnison (Birleşik Ses)Aynı notanın birden fazla ses (voice) tarafından eş zamanlı olarak çalınmasını sağlayan çalışma modudur. Sesler hafifçe detune edildiğinde daha kalın, geniş ve güçlü bir karakter elde edilir.
Unison DetuneUnison DetuneUnison modunda çalışan seslerin birbirinden ne kadar akort sapması yaşayacağını belirleyen parametredir. Küçük değerler doğal genişlik sağlarken yüksek değerler yoğun ve agresif sesler oluşturur.
Unison SpreadUnison YayılımıUnison seslerinin stereo alanda ve perde açısından ne kadar dağıtılacağını belirleyen parametredir. Geniş stereo pad ve supersaw seslerinde önemli rol oynar.
Unity GainBirim KazançBir ses sinyalinin giriş ve çıkış seviyelerinin eşit olduğu durumdur. Sinyal güçlendirilmez veya azaltılmaz; yalnızca aktarılır. Ses zincirinde doğru gain staging için temel kavramlardan biridir.
UpsamplingYukarı ÖrneklemeBir dijital ses sinyalinin örnekleme hızının daha yüksek bir değere dönüştürülmesi işlemidir. DSP algoritmalarında aliasing’i azaltmak ve daha kaliteli işleme sağlamak amacıyla uygulanır.
USB AudioUSB Ses ArabirimiBir synthesizerın USB üzerinden dijital ses verisi gönderebilmesini sağlayan özelliktir. Böylece harici ses kartına ihtiyaç duymadan bilgisayara doğrudan kayıt yapılabilir.
USB MIDIUSB MIDIMIDI verilerinin USB bağlantısı üzerinden aktarılmasını sağlayan iletişim standardıdır. Günümüzde çoğu synthesizer, MIDI DIN bağlantısına ek olarak USB MIDI desteği sunmaktadır.
User BankKullanıcı BankasıKullanıcının kendi oluşturduğu preset ve patch’leri kaydedebildiği bellek alanıdır. Fabrika ayarlarından bağımsız olarak düzenlenebilir.
User Interface (UI)Kullanıcı ArayüzüSynthesizerın ekranı, düğmeleri, encoder’ları ve menülerinden oluşan kontrol sistemidir. İyi tasarlanmış bir arayüz, ses tasarım sürecini önemli ölçüde hızlandırır.
User PresetKullanıcı PresetiKullanıcı tarafından oluşturulmuş veya düzenlenmiş ses ayarıdır. Çoğu synthesizer bu preset’lerin isimlendirilmesine ve kategorilere ayrılmasına izin verir.
Utility ModuleYardımcı ModülModüler synthesizer sistemlerinde sinyal bölme, toplama, ters çevirme, ölçekleme veya voltaj dönüştürme gibi yardımcı işlemleri gerçekleştiren modül grubudur. Doğrudan ses üretmez ancak sistemin esnekliğini büyük ölçüde artırır.
Utility OscillatorYardımcı OsilatörAna ses üretimi yerine modülasyon, clock veya referans sinyali üretmek amacıyla kullanılan osilatördür. Bazı modüler sistemlerde düşük frekanslı kontrol görevleri üstlenir.

V

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
VCA (Voltage Controlled Amplifier)Voltaj Kontrollü AmplifikatörSynthesizerın ses seviyesini kontrol eden temel modüldür. Genellikle envelope tarafından yönetilir ve sesin ne zaman başlayacağını, hangi seviyede devam edeceğini ve nasıl sona ereceğini belirler. Analog sentezin temel yapı taşlarından biridir.
VCF (Voltage Controlled Filter)Voltaj Kontrollü FiltreGiriş sinyalinin frekans içeriğini kontrol eden filtre modülüdür. Cutoff ve Resonance parametreleri sayesinde sesin parlaklığı ve karakteri şekillendirilir. Çoğu analog synthesizerın merkezinde yer alır.
VCO (Voltage Controlled Oscillator)Voltaj Kontrollü OsilatörAnalog synthesizerlarda temel sesi üreten osilatördür. Ürettiği frekans uygulanan kontrol voltajına göre değişir ve farklı dalga biçimleri oluşturabilir.
Vector SynthesisVektör SenteziDört farklı ses kaynağı arasında sürekli geçiş yapılarak yeni tınılar oluşturan sentez yöntemidir. Joystick veya XY kontrol yüzeyi ile gerçek zamanlı olarak yönetilebilir. Özellikle Korg Wavestation ile popüler hâle gelmiştir.
VelocityVuruş Hızı (Velocity)Bir tuşa ne kadar hızlı basıldığını ifade eden MIDI performans bilgisidir. Velocity; ses seviyesi, filtre açılması, envelope miktarı veya efektlerin kontrolünde kullanılabilir.
Velocity CurveVelocity EğrisiKlavyenin Velocity tepkisini belirleyen matematiksel eğridir. Yumuşak, doğrusal veya sert tepki seçenekleri sayesinde klavyenin çalma hissi kişiselleştirilebilir.
Velocity LayerVelocity KatmanıFarklı Velocity seviyelerinde farklı sample veya seslerin çalınmasını sağlayan yapılandırmadır. Akustik piyano ve orkestra kütüphanelerinde gerçekçiliği artıran temel tekniklerden biridir.
Velocity SensitivityVelocity HassasiyetiBir sesin Velocity bilgisinden ne ölçüde etkileneceğini belirleyen parametredir. Düşük ayarlarda tüm notalar benzer karakterde çalınırken yüksek ayarlarda performans dinamikleri daha belirgin olur.
Virtual Analog (VA)Sanal AnalogAnalog synthesizer devrelerinin dijital ortamda modellenmesini temel alan sentez yaklaşımıdır. Analog karakteri korurken dijital sistemlerin kararlılığı ve ek özelliklerini sunar.
Virtual PatchSanal PatchFiziksel patch kablosu kullanmadan yazılım üzerinden oluşturulan modülasyon bağlantılarını ifade eder. Modülasyon matrisi kullanan birçok modern synthesizer bu yapıyı temel alır.
Virtual VoiceSanal Ses (Voice)Dijital synthesizerlarda yazılım tarafından oluşturulan bağımsız ses kanalıdır. Cihazın polifoni kapasitesi kullanılabilir sanal ses sayısını belirler.
VoiceSes Kanalı (Voice)Bir synthesizerın aynı anda çalabildiği bağımsız ses üretim zincirlerinden her biridir. Her voice genellikle osilatör, filtre, amplifikatör ve envelope modüllerinden oluşur.
Voice AllocationSes DağıtımıYeni notalar çalındığında synthesizerın mevcut voice’ları nasıl kullanacağını belirleyen algoritmadır. Round Robin, Last Note Priority ve Voice Stealing gibi yöntemler kullanılabilir.
Voice StealingSes DevralmaPolifoni sınırına ulaşıldığında yeni nota için eski voice’lardan birinin otomatik olarak sonlandırılması işlemidir. Hangi sesin kesileceği cihazın Voice Allocation algoritmasına bağlıdır.
Voice ModeSes ModuSynthesizerın Monophonic, Polyphonic, Unison veya Paraphonic gibi çalışma biçimlerini belirleyen ayardır.
Voice SpreadSes YayılımıUnison veya çok sesli yapılarda voice’ların stereo alanda ve perde açısından ne kadar dağıtılacağını belirleyen parametredir. Geniş ve etkileyici stereo görüntüler oluşturmak için kullanılır.
VoicingSeslendirmeBir akorun veya çok sesli yapının notalarının farklı oktavlara ve voice’lara dağıtılma biçimidir. Synthesizer programlamasında ses yoğunluğunu ve armonik dengeyi doğrudan etkiler.
Volt per Octave (V/Oct)Oktav Başına Volt (V/Oct)Modüler synthesizerlarda en yaygın kullanılan perde kontrol standardıdır. Kontrol voltajındaki her 1 voltluk artış, perdenin tam bir oktav yükselmesini sağlar.
Voltage Control (VC)Voltaj KontrolüAnalog synthesizerlarda parametrelerin elektriksel kontrol voltajlarıyla yönetilmesini ifade eden genel kavramdır. Osilatör, filtre ve amplifikatör modülleri bu prensiple çalışabilir.
Voltage Controlled EnvelopeVoltaj Kontrollü ZarfParametreleri kontrol voltajı ile değiştirilebilen envelope modülüdür. Modüler sistemlerde envelope süreleri başka modüller tarafından dinamik olarak kontrol edilebilir.
Voltage ProcessorVoltaj İşlemcisiKontrol voltajlarını toplama, çarpma, ters çevirme veya ölçekleme gibi işlemler gerçekleştiren yardımcı modüldür. Karmaşık modülasyon sistemleri oluşturmak için kullanılır.
VST (Virtual Studio Technology)VST EklentisiDAW yazılımlarında çalışan sanal enstrüman ve efekt eklentileri için geliştirilen standarttır. Günümüzde yazılım synthesizerlarının büyük bölümü VST2 veya VST3 formatında sunulmaktadır.
VU MeterVU ÖlçerSes seviyesinin ortalama enerji düzeyini gösteren analog tip ölçüm sistemidir. Peak Meter’dan farklı olarak algılanan ses yüksekliğine daha yakın bir ölçüm sunar ve gain staging işlemlerinde sıkça kullanılır.

W

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
WarmthSıcaklık (Analog Karakter)Bir sesin dolgun, yumuşak ve doğal algılanmasını ifade eden öznel bir ses karakteridir. Analog devrelerde oluşan harmonikler ve hafif saturation, sıcaklık hissinin temel kaynaklarıdır.
WarpWarp (Zaman Esnetme)Bir ses örneğinin temposunu veya uzunluğunu perdeyi değiştirmeden yeniden şekillendiren zaman işleme yöntemidir. Ableton Live ve birçok modern sampler’da farklı Warp algoritmaları bulunur.
WaveDalgaOsilatör tarafından üretilen temel sinyal biçimini ifade eder. Sinüs, kare, üçgen ve testere dişi dalgalar synthesizer sentezinin temel yapı taşlarıdır.
Wave Folder (Wavefolder)Dalga KatlayıcıDalga biçiminin belirli eşik değerlerini aşan bölümlerini kendi üzerine katlayarak yeni harmonikler oluşturan doğrusal olmayan sentez modülüdür. Özellikle West Coast sentez yaklaşımının karakteristik bileşenlerinden biridir.
Wave MorphingDalga Dönüştürmeİki veya daha fazla dalga biçimi arasında kesintisiz geçiş yapılmasını sağlayan sentez tekniğidir. Wavetable ve dijital synthesizerlarda sürekli değişen organik tınılar üretmek için kullanılır.
Wave PositionDalga KonumuWavetable içerisindeki aktif dalga biçiminin hangi noktada seçileceğini belirleyen parametredir. LFO veya Envelope ile modüle edildiğinde sürekli evrilen sesler oluşturur.
Wave ScanDalga TaramaWavetable içerisindeki dalga biçimlerinin zaman içinde sırayla okunması işlemidir. Bu hareket, modern wavetable synthesizerların karakteristik animasyonlu seslerini oluşturur.
Wave SequenceDalga DizisiFarklı dalga biçimlerinin belirli sırayla ve belirli sürelerde art arda çalınmasını sağlayan sentez yöntemidir. Özellikle Korg Wavestation ile tanınmıştır.
Wave Shaping (Waveshaping)Dalga ŞekillendirmeBir dalga biçiminin matematiksel olarak yeniden işlenerek yeni harmonik içerik kazanmasını sağlayan sentez tekniğidir. Distortion ve dijital sentez yöntemlerinde yaygın olarak kullanılır.
Wave TableDalga TablosuBirden fazla tek çevrim dalga biçiminin saklandığı veri yapısıdır. Wavetable sentezinde osilatör bu tablo içerisindeki dalgaları okuyarak ses üretir.
WavetableDalga Tablosu SenteziÇok sayıda dalga biçimi arasında geçiş yaparak sürekli değişen tınılar oluşturan dijital sentez yöntemidir. Serum, Pigments, Massive X ve Waldorf synthesizerlarının temel teknolojilerinden biridir.
Wavetable OscillatorDalga Tablosu OsilatörüSes üretimini wavetable verisini okuyarak gerçekleştiren dijital osilatördür. Table Position parametresi sayesinde binlerce farklı harmonik yapı oluşturabilir.
WetEfektli SinyalEfekt işlemcisinden geçmiş ses sinyalini ifade eder. Dry sinyal ile birlikte Wet/Dry veya Mix kontrolü üzerinden dengelenir.
Wet/Dry MixEfekt Karışım Oranıİşlenmiş (Wet) ve işlenmemiş (Dry) ses sinyallerinin birbirine göre oranını belirleyen parametredir. Reverb, delay, chorus ve benzeri efektlerde temel kontrol elemanlarından biridir.
White NoiseBeyaz GürültüTüm frekanslarda eşit enerji yoğunluğuna sahip rastgele gürültü türüdür. Davul sesleri, hi-hat, rüzgâr efektleri ve sentez çalışmalarında sıkça kullanılır.
WidthStereo GenişliğiBir sesin stereo alanda ne kadar geniş duyulacağını belirleyen parametredir. Chorus, Unison ve Mid/Side işleme teknikleri stereo genişliğini artırmak için kullanılabilir.
Window FunctionPencere FonksiyonuDijital sinyal işlemede FFT analizleri ve granüler sentez sırasında örneklerin kenarlarını yumuşatmak için kullanılan matematiksel fonksiyondur. Hanning, Hamming ve Blackman en yaygın pencere fonksiyonlarıdır.
WindowingPencerelemeBir ses sinyalinin analiz veya işleme öncesinde belirli uzunlukta parçalara ayrılarak pencere fonksiyonları uygulanması işlemidir. FFT tabanlı analizlerde spektral sızıntıyı azaltır.
Wireless MIDIKablosuz MIDIMIDI verilerinin Bluetooth veya Wi-Fi üzerinden kablosuz olarak iletilmesini sağlayan iletişim yöntemidir. Mobil cihazlar ve modern MIDI kontrolcülerde yaygınlaşmaktadır.
Workstation Synthesizerİş İstasyonu Synthesizer’ıSynthesizer motoru, sampler, sequencer, efekt işlemcisi ve performans araçlarını tek gövdede birleştiren kapsamlı elektronik klavye türüdür. Beste, kayıt ve canlı performans için hepsi bir arada çözüm sunar.

X

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
X-AxisX EkseniXY kontrol yüzeylerinde yatay hareketi ifade eden eksendir. Genellikle filtre Cutoff, Wavetable Position veya efekt miktarı gibi parametreler bu eksene atanır.
X-EnvelopeX ZarfıBazı gelişmiş synthesizerlarda XY kontrol sisteminin X eksenine atanmış envelope modülünü ifade eder. Yaygın bir standart olmasa da belirli yazılımlarda ve modüler sistemlerde kullanılmaktadır.
X-Fade (Crossfade)Çapraz Geçişİki farklı ses veya sinyal arasında kesintisiz geçiş yapılmasını sağlayan tekniktir. Wavetable sentezi, sample katmanlama ve efekt zincirlerinde yaygın olarak kullanılır.
X-Mod (Cross Modulation)Çapraz Modülasyonİki osilatörün birbirini karşılıklı olarak modüle ettiği sentez yöntemidir. Karmaşık harmonikler, metalik tonlar ve agresif analog karakterler üretmek için kullanılır. Özellikle Oberheim ve Sequential synthesizerlarında sıkça görülür.
XOR ModulationXOR ModülasyonuDijital mantık kapıları kullanılarak iki sinyalin XOR işlemiyle birleştirilmesine dayanan deneysel sentez tekniğidir. Dijital ve modüler synthesizer sistemlerinde alışılmadık harmonik yapılar oluşturmak amacıyla kullanılabilir.
X/Y ControllerXY Kontrol Yüzeyiİki eksenli dokunmatik yüzey, joystick veya pad üzerinden aynı anda iki farklı parametrenin kontrol edilmesini sağlayan performans aracıdır. Korg Kaoss Pad, Korg Wavestation ve Arturia Pigments gibi birçok modern sistemde önemli bir kontrol yöntemidir.
XY PadXY Pad (Dokunmatik Kontrol Pedi)Parmak hareketleriyle X ve Y eksenlerinde gerçek zamanlı kontrol sağlayan dokunmatik yüzeydir. Filtre, efekt, wavetable konumu ve modülasyon miktarları gibi çok sayıda parametre aynı anda yönetilebilir.
Xylophone PatchKsilofon PresetiFiziksel modelleme veya sample tabanlı synthesizerlarda ksilofon sesini taklit eden hazır preset veya patch’i ifade eder. Genel sentez terimi olmaktan çok ses kategorisi olarak kullanılır.
XML Patch FormatXML Patch FormatıBazı yazılım synthesizerlarının preset bilgilerini XML tabanlı dosyalarda saklamak için kullandığı veri biçimidir. Preset paylaşımı ve düzenlenmesini kolaylaştırır.
XSR (Extreme Sample Resolution)Yüksek Çözünürlüklü ÖrneklemeBazı üreticilerin yüksek kaliteli örnekleme teknolojilerini tanımlamak için kullandıkları pazarlama terimidir. Endüstride ortak kabul görmüş bir standart değildir.

Y

Not: Synthesizer terminolojisinde Y harfiyle başlayan terim sayısı oldukça azdır. Bunun nedeni terminolojinin büyük ölçüde İngilizce teknik kavramlardan oluşması ve Y harfiyle başlayan İngilizce mühendislik terimlerinin sınırlı olmasıdır. Aşağıdaki liste, pratikte karşılaşılabilecek başlıca terimleri kapsamaktadır.

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Y-AxisY EkseniXY kontrol yüzeylerinde dikey hareketi temsil eden eksendir. Genellikle rezonans, efekt miktarı, filtre Cutoff’u veya modülasyon derinliği gibi parametreler bu eksene atanır. X ekseniyle birlikte aynı anda iki farklı parametrenin gerçek zamanlı kontrolünü sağlar.
Y-EnvelopeY ZarfıBazı gelişmiş synthesizer ve modüler sistemlerde XY kontrol yüzeyinin Y eksenine atanabilen envelope modülünü ifade eder. Yaygın bir standart değildir ancak belirli yazılım synthesizerlarında kullanılabilir.
Y-ControlY Ekseni KontrolüXY Pad veya joystick’in yalnızca dikey ekseninden alınan kontrol bilgisini ifade eder. Performans sırasında filtre, efekt veya modülasyon parametrelerini yönetmek amacıyla kullanılabilir.
Yamaha FM SynthesisYamaha FM SenteziYamaha tarafından geliştirilen ve özellikle DX serisi synthesizerlarla ün kazanan FM sentez mimarisini ifade eder. Birden fazla operatörün belirli algoritmalarla birbirini modüle etmesine dayanır ve 1980’lerin dijital synthesizer sesinin temelini oluşturur.
Yamaha XGYamaha XG StandardıGeneral MIDI’nin geliştirilmiş bir sürümü olan MIDI standardıdır. Daha fazla enstrüman, efekt ve kontrol parametresi sunarak özellikle 1990’lı yıllarda Yamaha synthesizer ve ses kartlarında yaygın olarak kullanılmıştır.

Z

İngilizce TerimTürkçe KarşılığıAçıklama
Zero CrossingSıfır GeçişiBir ses dalgasının genliğinin sıfır değerini geçtiği noktadır. Sample düzenleme sırasında kesme ve birleştirme işlemlerinin Zero Crossing noktalarında yapılması, istenmeyen tıklama (click/pop) seslerinin oluşmasını büyük ölçüde engeller.
Zero Delay Feedback (ZDF)Sıfır Gecikmeli Geri BeslemeAnalog filtre davranışını daha doğru modellemek amacıyla geliştirilen gelişmiş dijital filtreleme tekniğidir. Geleneksel dijital filtrelerde oluşan örnekleme gecikmesini matematiksel olarak telafi ederek daha doğal rezonans ve daha kararlı filtre davranışı sağlar. Arturia Pigments, u-he Diva ve birçok modern yazılım synthesizerında kullanılmaktadır.
Zero Latency MonitoringSıfır Gecikmeli İzlemeSes kartının giriş sinyalini bilgisayara uğramadan doğrudan çıkışa yönlendirmesi sayesinde neredeyse gecikmesiz dinleme sağlayan sistemdir. Özellikle canlı kayıt sırasında performans konforunu önemli ölçüde artırır.
Zero Phase FilterSıfır Fazlı FiltreSes sinyalinin faz yapısını değiştirmeden frekans içeriğini işleyen dijital filtreleme yaklaşımıdır. Özellikle mastering uygulamalarında faz bozulmasını en aza indirmek amacıyla tercih edilir.
Zero PointSıfır NoktasıBir modülasyonun, kontrol sinyalinin veya parametrenin referans başlangıç değerini ifade eder. Bipolar LFO’larda genellikle merkez konumu temsil eder.
Zero VoltageSıfır Volt ReferansıModüler synthesizer sistemlerinde kontrol voltajlarının referans aldığı temel voltaj seviyesidir. Bipolar modülasyon kaynaklarında pozitif ve negatif voltajların merkezini oluşturur.
Zipper NoiseBasamaklı Dijital GürültüDijital bir parametre düşük çözünürlükte veya ani adımlarla değiştirildiğinde oluşan istenmeyen tıklama veya pürüzlü seslerdir. Parametre Smoothing algoritmaları bu problemi azaltmak amacıyla kullanılır.
ZoneBölge (Zone)Klavyenin veya sample haritasının belirli bir bölümünü ifade eder. Farklı seslerin farklı nota aralıklarına atanmasını sağlayan Split ve Layer yapılarının temel bileşenidir.
Zone CrossfadeBölge Çapraz Geçişiİki farklı sample veya ses bölgesi arasında yumuşak geçiş yapılmasını sağlayan örnekleme tekniğidir. Özellikle Velocity Layer ve Multisampling sistemlerinde doğal geçişler oluşturur.
ZoomYakınlaştırmaDalga biçimi, envelope veya sequencer verisinin daha ayrıntılı düzenlenebilmesi amacıyla görüntünün büyütülmesini sağlayan arayüz özelliğidir. Yazılım synthesizerlarında ve sample editörlerinde yaygın olarak bulunur.
ZDF Filter (Zero Delay Feedback Filter)ZDF FiltresiZero Delay Feedback tekniğini kullanan dijital filtre mimarisidir. Özellikle rezonansın yüksek olduğu durumlarda analog filtrelerin davranışını daha doğru şekilde simüle eder ve modern sanal analog synthesizerların önemli teknolojilerinden biridir.
Z-Plane FilterZ-Düzlemi FiltresiBirden fazla filtre karakteri arasında gerçek zamanlı geçiş yapılmasına olanak tanıyan gelişmiş dijital filtre teknolojisidir. Özellikle E-MU Systems tarafından geliştirilen Morpheus ve UltraProteus serileriyle tanınmış, modern morphing filtre tasarımlarına öncülük etmiştir.
Z-TransformZ DönüşümüAyrık zamanlı dijital sinyal işleme ve dijital filtre tasarımında kullanılan temel matematiksel dönüşümdür. Synthesizer kullanıcılarının günlük kullanımında doğrudan karşılaşmasa da dijital filtrelerin ve DSP algoritmalarının teorik temelini oluşturur.

Bu sözlükte kullanılan terimler AES, MIDI Association, Arturia, Moog, Sequential, Korg, Roland, Native Instruments ve ilgili teknik dokümantasyonlardan derlenmiş ve doğrulanmıştır.

Kaynakça

Dodge, C., & Jerse, T. A. (1997). Computer Music: Synthesis, Composition, and Performance (2nd ed.). Schirmer Books.

Farnell, A. (2010). Designing Sound. MIT Press.

Holmes, T. (2020). Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture (6th ed.). Routledge.

Pirkle, W. (2019). Designing Software Synthesizer Plug-Ins in C++ (2nd ed.). Routledge.

Roads, C. (1996). The Computer Music Tutorial. MIT Press.

Roads, C. (2001). Microsound. MIT Press.

Russ, M. (2012). Sound Synthesis and Sampling (3rd ed.). Focal Press.

Smith III, J. O. (2010). Physical Audio Signal Processing: For Virtual Musical Instruments and Audio Effects. W3K Publishing.

Välimäki, V., Parker, J. D., Smith III, J. O., Abel, J. S., & Pakarinen, J. (2012). Fifty years of artificial reverberation. IEEE Transactions on Audio, Speech, and Language Processing, 20(5), 1421–1448.

Welsh, F. (2001). Welsh’s Synthesizer Cookbook. Welsh’s Audio Publishing.

Chowning, J. M. (1973). The synthesis of complex audio spectra by means of frequency modulation. Journal of the Audio Engineering Society, 21(7), 526–534.

Moore, F. R. (1990). Elements of Computer Music. Prentice Hall.

Miranda, E. R. (Ed.). (2002). Computer Sound Design: Synthesis Techniques and Programming. Focal Press.

Cook, P. R. (2002). Real Sound Synthesis for Interactive Applications. A K Peters.

Boulanger, R., & Lazzarini, V. (Eds.). (2010). The Audio Programming Book. MIT Press.

Lyon, R. F. (2017). Human and Machine Hearing. Cambridge University Press.

Zölzer, U. (Ed.). (2011). DAFX: Digital Audio Effects (2nd ed.). Wiley.

Steiglitz, K. (1996). A Digital Signal Processing Primer. Addison-Wesley.

Chamberlin, H. (1985). Musical Applications of Microprocessors (2nd ed.). Hayden Book Company.

Huber, D. M., & Runstein, R. E. (2018). Modern Recording Techniques (9th ed.). Routledge.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz